165/1001. Keep the Aspidistra Flying

Dit vroege boek van George Orwell (1936, 265 pagina’s) was indrukwekkend. Slimme jongeman kiest ervoor niet mee te doen aan de maatschappelijke druk om "een goede baan te hebben om geld te verdienen, om respectabel te zijn. Gevolg is bittere armoede en een moeilijk leven. Dat beschrijft Orwell heel sterk. Het verhaal speelt zich af in de jaren dertig van de twintigste eeuw, maar op een bepaalde manier is het ook tijdloos. Terecht op de 1001-lijst: vijf sterren.

839. De ontheemde

Heel goede scifi van Ursula LeGuin (1975, 352 pagina's). Plot is als volgt. Een briljant wetenschapper, Shevek, groeit op een maan bij een planeet. Op die maan heerst een extreem anarchistisch-socialistisch regime: geen bezit, geen regering, alles vanuit het belang van het geheel van de maatschappij. De opofferingsgezindheid is ook nodig want de planeet is schraal, met regelmatige hongerperioden. De samenleving op de maan is ontstaan toen 170 jaar eerder een grote groep mensen wegging bij de moederplaneet. Op de planeet is een overdadig, kapitalistisch systeem. Shevek heeft een overkoepelende, prijswinnende natuurkundige theorie ontwikkelt die hij gaat uitdragen op de planeet. Hij is daarmee de eerste sinds de emigratie die naar de planeet gaat. Geconfronteerd met het verschil met zijn thuisbasis komt hij tot inzichten over wat de meest wenselijke maatschappij-inrichting is. Met inachtneming van de onvolkomenheden die er overal zijn. De Aarde komt zijdelings ook nog aan bod: de mensheid heeft de planeet zo uitgewoond dat het een nauwelijks bewoonbare dorre boel is geworden.

789. Hard To Be a God

Heel goede Russische science fiction van de broers Arkady & Boris Strugatsky (1964, 250 pagina's). Ik had het me nooit zo gerealiseerd maar scifi en fantasy waren natuurlijk fantastische genres om redelijk vrijuit te kunnen schrijven in tijden van censuur.

Dit boek is het verhaal van Anton, een undercover agent van een toekomstige Aarde. Hij is als historian geplaatst op een andere wereld, die nog niet zo ver is ontwikkeld; een beetje het niveau van de Middeleeuwen. De machthebber moordt mensen met enige ontwikkeling uit en voorkomt zo - zo weet Rubata (=Anton) - de ontwikkeling van deze andere planeet naar beter tijden. Hij mag echter niet ingrijpen in de natuurlijke ontwikkeling van de geschiedenis. De confrontatie met wreedheid en onrecht is echter intens, en raakt ook zijn geliefde: kan hij zich afzijdig houden?!

726. Stalins jeugdjaren

Van rebel tot rode tsaar. Een gedegen biografie van de "jeugdjaren" (0-39 jaar) van Jozef Vissarionovitsj Dzoegasjvili a.k.a. Soso, Koba en Stalin. Geschreven door Simon Sebag Montefiore (2007, 500 p.). De vroege jeugd was smeuïg, evenals de jaren in ballingschap dat waren, en de contacten met Lenin en Trotski op weg naar de macht. Daartussen was het wat doorbijten... Al met al een goed leesbare levensschets van een van de grootste moordenaars van de 20e eeuw.

priester, dichter, dief, gevangene, leider, dictator

645. Het einde van de rode mens

(Nobelprijswinnares) Svetlana Alexijevitsj uit Wit-Rusland laat mensen aan het woord over "Leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie". Indrukwekkend door de persoonlijke geschiedenissen vol leed en ongeluk, maar ook met heimwee naar de relatieve gelijkheid (volgens het al te menselijke principe van "ik niks, jij niks"). In totaal 480 pagina's, maar de centrale boodschap heb je na zo'n 200 pagina's ook wel te pakken.

602. George Orwell Diaries

De volledige, uitgetypte dagboeken van George Orwell uit de periode 1931 tot 1949 (2009, 625 blz.). Een indrukwekkend schrijver en mens, in contact met zijn natuurlijke omgeving en de mensheid, gedreven en bruut eerlijk, maar zijn dagboek blijkt niet bepaald interessant leesvoer. Twee van vijf eieren.

434. Mein Kampf

Adolf Hitler (* 1889 - + 1945; 1924, 618 pagina's).

430. Leon Trotsky - a revolutionary's life

Deze biografie van Leon Trotsky (geboren Lev Davidovich Bronstein) door Joshua Rubinstein is uitgebracht in de reeks Jewish Lives en geeft (dus) speciale aandacht aan zijn joodse achtergrond (Yale University Press 2011, 240 pagina's). Trotsky was slim, gedreven, zelfingenomen, ijdel, ambitieus, idealistisch; begenadigd spreker en schrijver. De tijd waarin hij leefde was hectisch en spannend. Rusland was (nog meer dan de rest van Europa) rijp voor fundamentele veranderingen. De combinatie van plaats, moment en man leidde - in combinatie met veel andere factoren - helaas tot geweld, oorlog, intolerantie en immens leed. Onze dagen zijn gelukkig minder interessant.

"The study of Marxisme outside of revolutionary struggle can form library rats, but not revolutionaries. Participation in the revolutionary struggle without the study of Marxism will inevitably be filled with hazards, and turn out to be half-blind." - Leon Trotsky

411. How the world works

Een bundeling van vier eerdere boeken met interviews met Noam Chomsky (*1928). De titel doet het boek recht, zie maar hieronder. Indrukwekkend scherp denken, scherp geformuleerd: deze 'profeet' is hierdoor bepaald niet geliefd in eigen land.

1. What Uncle Sam really wants (1992)
- Democratie: het als bevolking reële invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming
- "Het probleem met echte democratieën is dat ze ten prooi vallen aan de ketterij dat overheden de behoeften van de eigen bevolking moeten dienen, in plaats van die van de investeerders."
- "The US pays lip service to democracy, the real commitment is to private, capitalist enterprise."
- "The US wants stability, meaning security for the upper classes and large foreign enterprises."
- If Europe ever gets its act together and becomes an integrated power, the US could be a second-class power."
- "Machthebbers willen een passieve, rustige bevolking. Zo een van de dingen die je kan doen om hun leven oncomfortabel te maken is niet passief en rustig te zijn, maar in actie te komen."

2. The Prosperous Few and the Restless Many (1993)
- The new global economy: alleen de rijken profiteren van NAFTA, GATT e.d.
- De meeste export/import gaat om het rondpompen van middelen en geld binnen internationale bedrijven: geen echte handel.
- Israel, India, racisme, slavernij, etc.
- Het gaat om intellectuele verantwoordelijkheid.



3. Secrets, Lies and Democracy (1994)
- De US als falende democratie
- De permanente aanval in de US op bijstand en gezondheidszorg
- De (foute) rol van de CIA (als uitvoerder van de macht in Washington)
- Het dom houden van de bevolking door sport, tv, kranten
- De mythe van vrije handel en de gevolgen voor Mexico, Haiti, Nicaragua, Rusland
- Hoe de nazi's de oorlog wonnen
- Consumptie vs. welzijn en geluk
- De naderende eco-catastrofe
- "Business power is very far from benign and it's completely unaccountabel. It's a totalitarian system that has an enormous effect on our lives. It's also the main reason why the government isn't bening."
- Religieus fundamentalisme. "About 75% of the US population has a literal belief in the devil."
- Business propaganda, marketing, PR en advertentie-industrie: efforts to create wants.


4. The Common Good (1998)
- "No corporation wants free markets - what they want is power."
- "Race to the bottom" voor bedrijven.
- Het militair-industrieel complex.
- "The US is one of very few societies where crime is considered a political issue: in most part of the world it's looked at as a social problem."
- "The smart way to keep people passive and obedient is to strictly limit the spectrum of acceptable opinion, but allow very lively debate within that spectrum - even encourage the more critical and dissident views. That gives people the sense that there's free thinking going on."
- Treetop propaganda vs. grassroots propaganda
- The best defense against democracy is to distract people.
- "Marketing is basically an organized form of deceit."
- "Politics is the shadow cast on society by big business."
- "How could there be a general strategy for overcoming authoritarian institutions? I think questions that are mostly asked by people who don't want to become engaged. When you become engaged, plenty of problems arise that you can work on."

388. The Road to Wigan Pier

Dit boek van George Orwell (1937, 208 pagina's) bestaat uit twee delen.

Het eerste deel geeft een beschrijving van de leefomstandigheden van de mijnwerkers in Noord-Engeland (onder meer Wigan en Sheffield). Deze condities verschillen van de Franse mijnwerkers in de 19de eeuw (zie Zola), maar naar 21e eeuwse, West-Europese standaarden zijn de armoede, de uitbuiting en de onmenselijkheid nog steeds schokkend. Na lezing kan je niet anders dan constateren dat we tegenwoordig in Nederland immens rijk en verwend zijn, en dat nauwelijks willen beseffen.

Het tweede deel gaat over Socialisme, wat er goed aan is en wat er in de uitvoering richting een wereldomvattende beweging fout gaat. Dit deel is een stuk abstracter en sterk gebonden aan de dan (1937) heersende ideologieënstrijd tussen communisme, fascisme en socialisme. The End of Time was nog een eind weg. In dit deel genoot ik van de beschrijvingen van de Engelse klassenmaatschappij, de salonsocialisten en de baardige, geitenwollen-sokken-socialisten, maar Orwell's tirade tegen de "aanbidding van machines" lijkt (nu) vooral wat wereldvreemd.

Kortom, nog steeds de moeite waard om te lezen, vanwege het tijdsbeeld en de socialistische boodschap van gelijkheid en rechtvaardigheid. En met de huidige strijd om het partijvoorzitterschap van de PvdA in het achterhoofd is het boek soms zelfs grappig.

387. Wall and Piece

Foto's en afbeeldingen van het werk van graffiti-artiest Banksy: knappe, inspirerende straatkunst (240 pagina's, 2011).

146/1001. De mijn

Emil Zola, 1885, 555 pagina's. Indrukwekkende, emotioneel effectieve, naturalistische roman over het bestaan in de kolenmijnen in Noord-Frankrijk eind 19de eeuw: bittere armoede en dito honger, promiscuïteit, de eeuwige arbeidersklasse, uitbuiting door het grootkapitaal, stakingen, liefde, ziekte, verderf, dood van mens ('de mijn moet worden gevoerd met mensenvlees') en dier (arme Bataille en Poland!) en een sprankje hoop in de droom van socialisme en revolutie. Wat hebben we het met zijn allen in het westen nu toch rijk en goed. Vergelijk ook The Jungle van Sinclair.

340. Chasing Che

Schrijver Patrick Symmes volgt de route die de jonge Ernesto 'Che' Guevara (1928-1967) en zijn vriend Alberto Granado (1922-2011) door Zuid-Amerika reden. Tussen hun tocht in 1952 en zijn tocht eind jaren negentig van de vorige eeuw is er veel veranderd in de wereld, maar soms bitter weinig op de plekken waarlangs hij rijdt. Door de mengeling van oude dagboekfragmenten van de twee G's en zijn eigen ervaringen zeker een interessant reisverslag.

Te koop tegen elk aannemelijk bod: 

Moto Guzzi V50 NATO III, bouwjaar 1984 (belastingvrij!), 64.000 km op de teller, veel nieuwe onderdelen.
SEPTEMBER 2011: VERKOCHT!!!

338. Over het pauperisme

Alexis de Tocqueville (1805 - 1859) reist door Engeland en Frankrijk en constateert dat armen in de rijkste landen er nog slechter aan toe zijn dan in de armste. In dit essay uit 1835 (!) (74 pagina's) analyseert hij de oorzaken hiervan en doet hij een voorstel voor een oplossing. Knap geschreven, nog steeds nuttig voor het denken over uitkeringen van de overheid en liefdadigheid van individuen, smaakt naar meer (Democracy in America). Zijn suggestie voor een 'oplossing' is in deze tijden overigens volstrekt kansloos, namelijk: koppel spaarbanken voor paupers (met een gegarandeerd rentepercentage van 4%) aan leenbanken voor dezelfde paupers met een te betalen rente van minimaal 6% zodat de paupers elkaar uit de absolute armoede houden en de rijken en de overheid geen perverse prikkels hoeven in te bouwen door de moraal van de arbeiders te vernielen door aalmoezen.

"Maar ik [de Toqueville] ben er diep van overtuigd dat elk geregeld, permanent, door de overheid opgezet systeem dat ten doel heeft in de behoefte van de armen te voorzien, meer kwaad zal aanrichten dan genezen, de bevolking die het wil helpen en troosten, tot verderf zal brengen, mettertijd de rijken zal verlagen tot de rol van pachter van de armen, de spaarbronnen zal doen opdrogen, de accumulatie van kapitaal tot staan brengen, de ontwikkeling van de handel zal doen stagneren, de menselijke activiteit en industrie verlammen - en uiteindelijk een gewelddadige revolutie in de staat zal ontketenen, wanneer het aantal van degenen die aalmoezen ontvangen, dat van de gevers benadert en de pauper die bij de verarmde rijken niet langer de middelen kan halen om zijn behoeften te vervullen, het gemakkelijker vindt hen een klap volledig te plunderen dan hen om hulp te vragen." (p.40)
"Ik denk dat associaties in democratische tijden als de onze op alle gebieden geleidelijk aan de plaats moeten gaan innemen van het overheersende leiderschap van enkele machtige individuen." (p.52)

122/1001. The Jungle

Upton Sinclair beschrijft in vol detail de verschrikkingen van de Chicagose vleesindustrie aan het begin van de twintigste eeuw (1906). De beschrijvingen van de leefomstandigheden en de uitbuiting van de arbeiders maakten me (weer eens) bewust van de onrechtvaardige verdeling van geld en middelen in de (vroege) geïndustrialiseerde, kapitalistische samenleving. De beschrijving van de wijze waarop met de dieren wordt omgegaan ('we use everything but the squeal') maakte me voor een volle vier dagen vegetarisch en hopelijk voor een langere tijd vleesminderaar. The Jungle is dus ook een eeuw na verschijning nog overtuigend en krachtig: een aanrader.

1943

261. Psmith, journalist

Dit boek uit 1915 is volgens mij het enige waarin P.G. Wodehouse zich openlijk druk maakt over een maatschappelijke misstand, te weten de armoedige/onmenselijke woonomstandigheden in sommige wijken van New York. De oer-engelse hoofdpersonen nemen het sentimentele blaadje Cosy Moments over om een kruistocht tegen de eigenaren van dergelijke woonkazernes te beginnen. Uiteraard komen Psmith c.s. - na de nodige grappige verwikkelingen en strijd met de plaatselijke onderwereld - als overwinnaars uit de bus.

New York City 1901