368. Signposts voor scenario's 2006-2011

Folderig boekje (2011, 22 pagina's) van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (Directie Strategie | Peter van Wijck). Vervolg van het eerder op deze blog beschreven boekje uit 2010 geeft een update voor de in 2010 gesignaleerde ontwikkelingen. Beeld: 1) de nationale oriëntatie blijft toenemen, 2) een verschuiving van Bang Nederland naar Samen.nl, 3) een afname van het belang dat mensen hechten aan sociale veiligheid. Door de gekozen onderzoeksmethode (turven in "het aanzien van..." en het NOS-jaaroverzicht) denk ik niet dat er ooit een ontwikkeling richting EU uit naar voren zal treden uit deze voortgezette studie, maar ik vind het wel zeer te prijzen dat men het eerdere werk blijft toetsen.

301. De wereld in 2100

George Friedmans voorspellingen voor de komende 100 jaar. Geopolitiek verhaal (Location! Location! Location!) met een voor mij te sterke focus op de rol van de VS, natiestaten en oorlog. Milieuproblemen, schaarste aan water, olie en voedsel, individualisme en andere samenwerkingsverbanden dan die tussen landen worden vrijwel geheel buiten beschouwing gelaten. De werkelijke waarde van de met behoorlijke stelligheid gepresenteerde voorspellingen lijkt me dan ook gering. Niettemin was het wel interessant om te lezen, met name de stukken waarin niet werd gepoogd in detail toekomstige oorlogen tussen de VS enerzijds en Turkije/Japan anderzijds te beschrijven, maar waarin werd stilgestaan bij de gevolgen van algemene ontwikkelingen als wereldwijde bevolkingskrimp.

275. The Rise and Decline of the State

Dit (studie)boek uit 1999 van de Israëlische professor Martin van Creveld behandelt de opkomst en ondergang van de natiestaat. Deze wereldwijde beschouwing uit sociaal, economisch, cultureel en militair perspectief is overtuigend en indrukwekkend, maar doordat in de verschillende onderdelen tot in behoorlijke detail de ontwikkelingen worden beschreven soms ook nogal taai. Het interessantste vond ik misschien wel de beschrijving van de neergang van de staat. Zouden we moeten vechten voor het behoud van de natiestaat?

 Ongerelateerd plaatje

Opbouw van het boek

1. Before the state: prehistory to AD 1300

Van stammen met sterke leiders naar stadstaten (zoals Athene) naar keizerrijken.

2. The rise of the state: 1300 to 1648

De monarchie triomfeert na strijd met de kerk, het keizerrijk, de adel en de steden.

3. The state as an instrument: 1648 to 1789

Opbouw van de bureaucratie, creatie van de infrastructuur van de staat (waaronder belastingheffing), het geweldsmonopolie, politieke theorievorming, publieke en private belang vallen samen in de Leviathan.

4. The state as ideal: 1789 to 1945

Transformatie naar de staat als doel in plaats van middel, disciplinering van het volk (door onderwijs, feestdagen, taal, gestimuleerd nationalisme, etc.), verdergaande belastingen, dienstplicht en 'total war'.

5. The spread of the state: 1696 to 1975

Naar Oost-Europa, het grote Britse Rijk en Amerika, Latijns-Amerikaanse diversiteit, frustratie in Azië en Afrika.

6. The decline of the state: 1975 to ...

De aftakeling van 'total war' door de atoombom en de wapenwedloop, de terugtrek van de verzorgingsstaat, internationale technologische ontwikkelingen, bedreigingen van de interne orde van de staat, het einde van het geloof. 
7. Conclusions: beyond the state
Wereldwijd opererende bedrijven, einde van de soevereiniteit van de natiestaat, supranationale organisatieverbanden, privatisering van het geweldsmonopolie, de staat als private partij, geprivatiseerde rechtspraak en gevangenissen, de kracht van guerrilla en terrorisme vs. de onmacht van megabommen, gated communities en het onvermogen van de staat om veiligheid van de bevolking te garanderen, een structurele onderklasse, netwerksamenleving, internet.

251. The Black Swan

Nassim Nicholas Taleb (NNT, *1960) zijn boek (2007) inspireert tot nieuw kritisch denken over kennis, kans en risico. De zwarte zwaan - tot aan de Europese ontdekking van Australië onvoorstelbaar - staat symbool voor de impact van hoogst onwaarschijnlijke gebeurtenissen. Denk ook aan Karl Popper's falsificatietheorie. Betoogd wordt dat er veel vaker zeldzame en onwaarschijnlijke gebeurtenissen plaatsvinden dan we denken en dat deze veel grotere impact hebben dan we -  terugredenerend en rationaliserend - denken. We leven (steeds meer) in een Extremistan en niet in een Mediocristan; onze risico-inschattingen op grond van Gaussiaanse normaalverdelingen met standaarddeviaties voldoen niet bij sociologische en economische vraagstukken. Eigenlijk niet bij elk vraagstuk waar het niet gaat om fysieke objecten en hun eigenschappen (lengte van mensen, kansberekening met dobbelstenen), zonder de interacties. Omdat de experts bij onder meer financiële instellingen en overheidsinstanties zich wel baseren op dergelijke modellen gaat het om de zoveel jaar jammerlijk mis. Wat kunnen wij hieraan of hiermee doen volgens NNT? Sceptisch staan tegenover experts, je niet te druk maken over dingen die je niet kunt voorspellen, laat staan beïnvloeden, meer vertrouwen op eigen uitzoekwerk dan op foutloze wiskundige bewijzen en gebruik maken van de onontkoombare onzekerheden in het leven. NNT lijkt mij - op grond van dit deels autobiografische boek - in de dagelijkse omgang een vervelend, zelfingenomen mannetje, maar ik zal hem waarschijnlijk nooit ontmoeten en zijn toegankelijk geschreven boek is zeker een aanrader.

248. Signposts voor scenario's 2006-2010

De Directie Algemene Justitiële Strategie van het Ministerie van Justitie heeft in 2005 de scenariostudie Justitie over morgen uitgebracht. De toen gepresenteerde omgevingsscenario's schetsen vier plausibele toekomstbeelden van de ontwikkeling van de omgeving waarmee Justitie in de periode tot 2015 te maken kan krijgen.

In het nu gelezen vervolgboekje uit 2010 is gekeken naar hoe bovenstaande scenario's zich verhouden tot de feitelijke ontwikkelingen in de periode 2006-2010. In de geraadpleegde nieuwsoverzichten worden uiteraard elk jaar wel indicaties gevonden voor elk van de scenario's. Door wegingen wordt dit - zo goed mogelijk - geordend en gekwantificeerd. De opstellers merkten in 2006 Samen.nl als het dominante scenario aan - en met een coalitieakkoord "Samen werken, samen leven" lijkt dat spot on -, en constateren nu - maanden voor de schrikbarende winst van de PVV die 9 juni groeide naar 24 zetels - dat is geschoven naar Bang Nederland. Dit betekent dat we ons - volgens deze studie - bevinden in en ons moeten voorbereiden op een navelstaarderig, angstig, xenofoob Nederland, waarin mensen risico's op elkaar en de overheid willen afwentelen; juridisering, claimcultuur, meer bevoegdheden voor politie en justitie, en keiharde repressie. Ik weet niet hoeveel waarde gehecht zou moeten worden aan deze verhalen op grote lijnen, maar het geeft te denken.