165/1001. Keep the Aspidistra Flying

Dit vroege boek van George Orwell (1936, 265 pagina’s) was indrukwekkend. Slimme jongeman kiest ervoor niet mee te doen aan de maatschappelijke druk om "een goede baan te hebben om geld te verdienen, om respectabel te zijn. Gevolg is bittere armoede en een moeilijk leven. Dat beschrijft Orwell heel sterk. Het verhaal speelt zich af in de jaren dertig van de twintigste eeuw, maar op een bepaalde manier is het ook tijdloos. Terecht op de 1001-lijst: vijf sterren.

760. Hilbilly Blues

Egodocument van J.D. Vance, "een memoir over een familie en een cultuur in crisis", beschrijft zijn jeugd in de rustbelt in het noordoosten van de VS. Drugs, geweld, armoede, lamlendigheid in het rijkste land van de wereld. Sterke boodschap, maar de belofte dat dit boek Trumps opkomst bij de blanke werkende klasse verklaart, voel ik niet helemaal (2017, 290 pagina's).

659. A painted house

In deze John Grisham (2001, 384 pagina's) eens geen advocaten. Het verhaal speelt zich af op het platteland van Arkansas, bij katoenboeren die in het plukseizoen seizoensarbeiders ontvangen. De verwikkelingen zijn spannend genoeg om te boeien, maar boeiender is eigenlijk de beschrijving van de armoede en de dorpse manier van leven in de jaren 50 van de vorige eeuw.

3,5/5

635. Deep South

Schrijver Paul Theroux, bij mij vooral bekend door The Great Railway Bazaar en door de tv-series van zijn zoon Louis, is voor de verandering eens niet door Afrika of Azië getrokken, maar door het Diepe Zuiden van Amerika. Wat hij in Alabama, Texas, Louisiana, Arkansas, etc. aantrof verschilde echter niet wezenlijk van de exotische bestemmingen: werkloosheid, armoede, discriminatie, honger, analfabetisme, sterke rol religie. Literair, mooi opgetekend. Hij maakt zich druk over het feit dat er heel veel liefdadigheid naar het buitenland gaat, maar er geen steun is voor het zuiden. Vooral Clinton en zijn foundation moet het daarbij ontgelden. Wapenbezit is ook dankbaar thema. Net als het zuidelijke eten. Al met al zou ik het wel eens met eigen ogen willen zien, al zijn er waarschijnlijk aantrekkelijker vakantiebestemmingen die voorrang krijgen.

445. Das Kapital van Karl Marx

In plaats van het dikke, moeilijk toegankelijke boek uit 1867 heb ik een korte biografie ervan gelezen, opgesteld door Francis Wheen (2006, 126 pagina's). De biografie gaat in op de ontstaansgeschiedenis van Das Kapital (moeizaam, traag, in armoede in verschillende landen, gesteund door Friedrich Engels), de uiteindelijke 'geboorte' van het eerste deel en de eerste ontvangst (beperkte druk, weinig reacties, onbegrepen), en - tot slot - het eigen leven dat het boek is gaan leiden tot in de 21ste eeuw. Conclusie is dat - zeker in de huidige tijden van voortdurende crisis - Marx' werk uiterst relevant is vanwege zijn stelling dat het kapitalisme (op de lange termijn) een onhoudbaar politiek economisch systeem is omdat het kiemen voor zelfvernietiging bevat. Alleen de ingrepen door democratische overheden hebben - volgens Wheen e.a. - het kapitalistisch systeem gematigd en in leven gehouden. Dit evenwicht kan nog eeuwen voortduren, maar niet eeuwig. Heerlijk, van die keiharde economische stellingnames.

"Er is geen greintje meerwaarde dat zijn bestaan niet ontleent aan onbetaalde arbeid."

W-G-W vs. G-W-G*

411. How the world works

Een bundeling van vier eerdere boeken met interviews met Noam Chomsky (*1928). De titel doet het boek recht, zie maar hieronder. Indrukwekkend scherp denken, scherp geformuleerd: deze 'profeet' is hierdoor bepaald niet geliefd in eigen land.

1. What Uncle Sam really wants (1992)
- Democratie: het als bevolking reële invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming
- "Het probleem met echte democratieën is dat ze ten prooi vallen aan de ketterij dat overheden de behoeften van de eigen bevolking moeten dienen, in plaats van die van de investeerders."
- "The US pays lip service to democracy, the real commitment is to private, capitalist enterprise."
- "The US wants stability, meaning security for the upper classes and large foreign enterprises."
- If Europe ever gets its act together and becomes an integrated power, the US could be a second-class power."
- "Machthebbers willen een passieve, rustige bevolking. Zo een van de dingen die je kan doen om hun leven oncomfortabel te maken is niet passief en rustig te zijn, maar in actie te komen."

2. The Prosperous Few and the Restless Many (1993)
- The new global economy: alleen de rijken profiteren van NAFTA, GATT e.d.
- De meeste export/import gaat om het rondpompen van middelen en geld binnen internationale bedrijven: geen echte handel.
- Israel, India, racisme, slavernij, etc.
- Het gaat om intellectuele verantwoordelijkheid.



3. Secrets, Lies and Democracy (1994)
- De US als falende democratie
- De permanente aanval in de US op bijstand en gezondheidszorg
- De (foute) rol van de CIA (als uitvoerder van de macht in Washington)
- Het dom houden van de bevolking door sport, tv, kranten
- De mythe van vrije handel en de gevolgen voor Mexico, Haiti, Nicaragua, Rusland
- Hoe de nazi's de oorlog wonnen
- Consumptie vs. welzijn en geluk
- De naderende eco-catastrofe
- "Business power is very far from benign and it's completely unaccountabel. It's a totalitarian system that has an enormous effect on our lives. It's also the main reason why the government isn't bening."
- Religieus fundamentalisme. "About 75% of the US population has a literal belief in the devil."
- Business propaganda, marketing, PR en advertentie-industrie: efforts to create wants.


4. The Common Good (1998)
- "No corporation wants free markets - what they want is power."
- "Race to the bottom" voor bedrijven.
- Het militair-industrieel complex.
- "The US is one of very few societies where crime is considered a political issue: in most part of the world it's looked at as a social problem."
- "The smart way to keep people passive and obedient is to strictly limit the spectrum of acceptable opinion, but allow very lively debate within that spectrum - even encourage the more critical and dissident views. That gives people the sense that there's free thinking going on."
- Treetop propaganda vs. grassroots propaganda
- The best defense against democracy is to distract people.
- "Marketing is basically an organized form of deceit."
- "Politics is the shadow cast on society by big business."
- "How could there be a general strategy for overcoming authoritarian institutions? I think questions that are mostly asked by people who don't want to become engaged. When you become engaged, plenty of problems arise that you can work on."

388. The Road to Wigan Pier

Dit boek van George Orwell (1937, 208 pagina's) bestaat uit twee delen.

Het eerste deel geeft een beschrijving van de leefomstandigheden van de mijnwerkers in Noord-Engeland (onder meer Wigan en Sheffield). Deze condities verschillen van de Franse mijnwerkers in de 19de eeuw (zie Zola), maar naar 21e eeuwse, West-Europese standaarden zijn de armoede, de uitbuiting en de onmenselijkheid nog steeds schokkend. Na lezing kan je niet anders dan constateren dat we tegenwoordig in Nederland immens rijk en verwend zijn, en dat nauwelijks willen beseffen.

Het tweede deel gaat over Socialisme, wat er goed aan is en wat er in de uitvoering richting een wereldomvattende beweging fout gaat. Dit deel is een stuk abstracter en sterk gebonden aan de dan (1937) heersende ideologieënstrijd tussen communisme, fascisme en socialisme. The End of Time was nog een eind weg. In dit deel genoot ik van de beschrijvingen van de Engelse klassenmaatschappij, de salonsocialisten en de baardige, geitenwollen-sokken-socialisten, maar Orwell's tirade tegen de "aanbidding van machines" lijkt (nu) vooral wat wereldvreemd.

Kortom, nog steeds de moeite waard om te lezen, vanwege het tijdsbeeld en de socialistische boodschap van gelijkheid en rechtvaardigheid. En met de huidige strijd om het partijvoorzitterschap van de PvdA in het achterhoofd is het boek soms zelfs grappig.

362. Leven aan de onderkant

Psychiater Theodore Dalrymple (274 pagina's, 2001) over het leven in de onderklasse (in Engeland). Verontrustend tijdsbeeld: aan de onderkant van de samenleving steeds minder ambitie, ontkennen eigen verantwoordelijkheid en het hebben van een eigen keuze om 'goed te leven' (geen vrije wil), nauwelijks maatschappelijke samenhang, gebroken gezinnen, slachtoffercultuur, (huiselijk) geweld, drank, drugs. Volgens de schrijver vooral het gevolg van het doorsijpelen van de 'progressieve', maar in hun consequenties verwerpelijke theorieën van de intelligentsia van de afgelopen 30 jaar. Met speciale sneren naar de criminologen. Helaas herkenbaar. Aanrader voor iedereen met een interesse in bredere maatschappelijke ontwikkelingen.

 "Het volk, de massa, bestaat altijd uit een persoon meer dan je denkt."

147/1001. The Bluest Eyes

Nobelprijswinnares Toni Morrison geeft in haar knap geschreven debuutroman uit 1970 (212 pagina's) een bij vlagen haast te pijnlijk om te lezen beeld van een een arm, disfunctioneel Afro-Amerikaans gezin. De structurele en levenslange inprenting van minderwaardigheid en lelijkheid werkt diep door in het bestaan van de gezinsleden. De dochter wenst blauwe ogen om zo eindelijk mooi te zijn en te "ontsnappen" uit dit uitzichtloze bestaan. Maar zo werkt dat natuurlijk niet, sommigen zijn niet voorbestemd om ooit een kans te krijgen. Nog wat opwekkende trefwoorden bij dit boek: alcoholisme, incest, miskraam, mishandeling, vergiftigde hond.

146/1001. De mijn

Emil Zola, 1885, 555 pagina's. Indrukwekkende, emotioneel effectieve, naturalistische roman over het bestaan in de kolenmijnen in Noord-Frankrijk eind 19de eeuw: bittere armoede en dito honger, promiscuïteit, de eeuwige arbeidersklasse, uitbuiting door het grootkapitaal, stakingen, liefde, ziekte, verderf, dood van mens ('de mijn moet worden gevoerd met mensenvlees') en dier (arme Bataille en Poland!) en een sprankje hoop in de droom van socialisme en revolutie. Wat hebben we het met zijn allen in het westen nu toch rijk en goed. Vergelijk ook The Jungle van Sinclair.

340. Chasing Che

Schrijver Patrick Symmes volgt de route die de jonge Ernesto 'Che' Guevara (1928-1967) en zijn vriend Alberto Granado (1922-2011) door Zuid-Amerika reden. Tussen hun tocht in 1952 en zijn tocht eind jaren negentig van de vorige eeuw is er veel veranderd in de wereld, maar soms bitter weinig op de plekken waarlangs hij rijdt. Door de mengeling van oude dagboekfragmenten van de twee G's en zijn eigen ervaringen zeker een interessant reisverslag.

Te koop tegen elk aannemelijk bod: 

Moto Guzzi V50 NATO III, bouwjaar 1984 (belastingvrij!), 64.000 km op de teller, veel nieuwe onderdelen.
SEPTEMBER 2011: VERKOCHT!!!

338. Over het pauperisme

Alexis de Tocqueville (1805 - 1859) reist door Engeland en Frankrijk en constateert dat armen in de rijkste landen er nog slechter aan toe zijn dan in de armste. In dit essay uit 1835 (!) (74 pagina's) analyseert hij de oorzaken hiervan en doet hij een voorstel voor een oplossing. Knap geschreven, nog steeds nuttig voor het denken over uitkeringen van de overheid en liefdadigheid van individuen, smaakt naar meer (Democracy in America). Zijn suggestie voor een 'oplossing' is in deze tijden overigens volstrekt kansloos, namelijk: koppel spaarbanken voor paupers (met een gegarandeerd rentepercentage van 4%) aan leenbanken voor dezelfde paupers met een te betalen rente van minimaal 6% zodat de paupers elkaar uit de absolute armoede houden en de rijken en de overheid geen perverse prikkels hoeven in te bouwen door de moraal van de arbeiders te vernielen door aalmoezen.

"Maar ik [de Toqueville] ben er diep van overtuigd dat elk geregeld, permanent, door de overheid opgezet systeem dat ten doel heeft in de behoefte van de armen te voorzien, meer kwaad zal aanrichten dan genezen, de bevolking die het wil helpen en troosten, tot verderf zal brengen, mettertijd de rijken zal verlagen tot de rol van pachter van de armen, de spaarbronnen zal doen opdrogen, de accumulatie van kapitaal tot staan brengen, de ontwikkeling van de handel zal doen stagneren, de menselijke activiteit en industrie verlammen - en uiteindelijk een gewelddadige revolutie in de staat zal ontketenen, wanneer het aantal van degenen die aalmoezen ontvangen, dat van de gevers benadert en de pauper die bij de verarmde rijken niet langer de middelen kan halen om zijn behoeften te vervullen, het gemakkelijker vindt hen een klap volledig te plunderen dan hen om hulp te vragen." (p.40)
"Ik denk dat associaties in democratische tijden als de onze op alle gebieden geleidelijk aan de plaats moeten gaan innemen van het overheersende leiderschap van enkele machtige individuen." (p.52)