362. Leven aan de onderkant

Psychiater Theodore Dalrymple (274 pagina's, 2001) over het leven in de onderklasse (in Engeland). Verontrustend tijdsbeeld: aan de onderkant van de samenleving steeds minder ambitie, ontkennen eigen verantwoordelijkheid en het hebben van een eigen keuze om 'goed te leven' (geen vrije wil), nauwelijks maatschappelijke samenhang, gebroken gezinnen, slachtoffercultuur, (huiselijk) geweld, drank, drugs. Volgens de schrijver vooral het gevolg van het doorsijpelen van de 'progressieve', maar in hun consequenties verwerpelijke theorieën van de intelligentsia van de afgelopen 30 jaar. Met speciale sneren naar de criminologen. Helaas herkenbaar. Aanrader voor iedereen met een interesse in bredere maatschappelijke ontwikkelingen.

 "Het volk, de massa, bestaat altijd uit een persoon meer dan je denkt."

338. Over het pauperisme

Alexis de Tocqueville (1805 - 1859) reist door Engeland en Frankrijk en constateert dat armen in de rijkste landen er nog slechter aan toe zijn dan in de armste. In dit essay uit 1835 (!) (74 pagina's) analyseert hij de oorzaken hiervan en doet hij een voorstel voor een oplossing. Knap geschreven, nog steeds nuttig voor het denken over uitkeringen van de overheid en liefdadigheid van individuen, smaakt naar meer (Democracy in America). Zijn suggestie voor een 'oplossing' is in deze tijden overigens volstrekt kansloos, namelijk: koppel spaarbanken voor paupers (met een gegarandeerd rentepercentage van 4%) aan leenbanken voor dezelfde paupers met een te betalen rente van minimaal 6% zodat de paupers elkaar uit de absolute armoede houden en de rijken en de overheid geen perverse prikkels hoeven in te bouwen door de moraal van de arbeiders te vernielen door aalmoezen.

"Maar ik [de Toqueville] ben er diep van overtuigd dat elk geregeld, permanent, door de overheid opgezet systeem dat ten doel heeft in de behoefte van de armen te voorzien, meer kwaad zal aanrichten dan genezen, de bevolking die het wil helpen en troosten, tot verderf zal brengen, mettertijd de rijken zal verlagen tot de rol van pachter van de armen, de spaarbronnen zal doen opdrogen, de accumulatie van kapitaal tot staan brengen, de ontwikkeling van de handel zal doen stagneren, de menselijke activiteit en industrie verlammen - en uiteindelijk een gewelddadige revolutie in de staat zal ontketenen, wanneer het aantal van degenen die aalmoezen ontvangen, dat van de gevers benadert en de pauper die bij de verarmde rijken niet langer de middelen kan halen om zijn behoeften te vervullen, het gemakkelijker vindt hen een klap volledig te plunderen dan hen om hulp te vragen." (p.40)
"Ik denk dat associaties in democratische tijden als de onze op alle gebieden geleidelijk aan de plaats moeten gaan innemen van het overheersende leiderschap van enkele machtige individuen." (p.52)

321. Justitie = Sociale Cohesie

Bundel van de Directie Algemene Justitiële Strategie van het Ministerie van Justitie over de rol die Justitie heeft of kan hebben bij het bevorderen van de sociale samenhang in Nederland (2009, 174 pagina's). Het gelijk stellen van justitie aan sociale cohesie in de titel inspireerde om deze studie ooit te lezen. Een recente discussie - in de sportschool nota bene - over burgerschap gaf het zetje om dit nu te doen. Het boekje biedt 1) een theoretische beschrijving van sociale cohesie, 2) essays en discussie over de rol van justitie hierin bij wetgeving en rechtspraak, veiligheid en migratie, en 3) praktische handelingsopties voor bestuurders, beleidsmakers, wetgevers en uitvoerders. Daarmee is het waarschijnlijk zo betrouwbaar, doelgroepgericht en praktisch als een strategische studie kan zijn, maar de boude stelling uit de titel - voortkomend uit het denken van het vorige kabinet, met name minister Hirsch Ballin en staatssecretaris Albayrak - wordt wat mij betreft niet waargemaakt. De achtergrond van de binding van mensen aan elkaar, aan de samenleving en aan instituties van de rechtsstaat is moeilijk grijpbaar maar meer dan justitie: Justitie is kleiner of gelijk aan (weet iemand de alt-code voor dit teken?!) Sociale Cohesie.

Burgerschap duidt op participatie met het oog op de gemeenschappelijke zaak of het publieke goed, en op het nemen van verantwoordelijkheid om problemen te verhelpen.