900. Rechter en executie

Een bondig maar heel nuttig werkje van P.C. Vegter in de serie Monografieën Strafrecht. Geschreven in 1988 (70 pagina's) dus qua wetgeving niet up to date, maar qua ideeën wel.

Differentiatie met name bij gevangenisstraffen. De rechter bepaalt het type straf en de duur. Daarin zit de straftoemetingsruimte niet in de invulling van die straf. Straffen worden geacht gelijk in zwaarte te zijn.

43bis en 43ter Sr - maatregel bewaring van beroeps- en gewoontemisdadigers, beveiligingskarakter voorop. Vergelijk ISD.

Er is wel voorgesteld om het OM gemotiveerd bij de rechter te kunnen laten vorderen af te wijken van een eerder opgelegde straf. Zie ook 574 Sv (oud), geldend tot 1976.

827. Rhythm & Blues van het recht

Uit de opgedoekte WODC-bibliotheek meegenomen bundeltje van Rieme-Jan Tjittes (1997, 145 pagina’s) met toegankelijk vertelde, klassieke Hoge Raad-arresten. Zo beleefde ik de studie aan privaatrecht ook vaak: verhaaltjes met weinig solide argumenten die een beslissing rechts- of linksom konden doen laten vallen. Strafrecht biedt gelukkig meestal wat meer houvast.

571. Toegankelijkheid van het recht

Justitiële Verkenningen nr. 1 van 2014 (maart 2014, 134 pagina's). Een ieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld (6 EVRM). Hoe krijgt dit recht vorm in Nederland, zonder de kosten eindeloos te laten stijgen? De toegang tot de rechter mag geen luxegoed worden, tegelijk wordt er actief naar buitengerechtelijke alternatieven gekeken om doelmatiger tot bevredigende oplossingen voor problemen te komen zoals eerder direct contact overheid-burger, mediation, zelfhulp, Juridisch Loket, online geschillenbeslechting, buitengerechtelijke afdoening in het strafrecht. Hiermee moeten onder meer kosten van gesubsidieerde rechtsbijstand worden gedrukt. Tegelijk is er echter het Salduz-arrest dat heel Europa dwingt tot het bieden van juridische bijstand aan verdachten tijdens hun verblijf in het politiebureau (wat overal verschillend concreet wordt ingevuld).

429. Het rechterlijk gebieds- of contactverbod

Mijn korte artikel in de Ars Aequi van september 2012 geeft een zakelijke beschrijving van de op 1 april 2012 in werking getreden Wet rechterlijk gebieds- of contactverbod. Deze wet geeft de strafrechter de mogelijkheid om in zijn vonnis een gebiedsverbod, contactverbod of meldplicht op te leggen aan de veroordeelde. In de bijdrage worden de hoofdlijnen van de wet besproken. Daarbij wordt onder meer ingegaan op de reikwijdte van de vrijheidsbeperkingen, de vervangende hechtenis die volgt op overtreding van de maatregel, de mogelijkheid van schadevergoeding en de verhouding tussen de vrijheidsbeperkende maatregel en andere vrijheidsbeperkende interventies. Tot slot wordt stilgestaan bij de verwachte toepassing in de praktijk en de toegezegde wetsevaluatie. Deze samenvatting van de parlementaire documenten geeft nuttig snel inzicht in doel en toepassingsbereik van deze recente wet.

LJN: BY6951, Rechtbank Arnhem, 05/731053-12 (voorwaarde geëist, negatief advies reclassering, maatregel)

LJN: BY2364, Rechtbank 's-Hertogenbosch, 01/845222-12 (twee jaar, dadelijk uitvoerbaar)

LJN: BX1344, Rechtbank Utrecht, 16/655542-12 (geen maatregel vanwege gebrek aan overgangsrecht)

LJN: BY4637, Rechtbank Arnhem, 05/720908-12 (gevorderd en opgelegd voor postcodegebied, 2 mnd vervangende hechtenis per overtreding)

LJN: BY2263, Rechtbank Arnhem, 05/731041-12 (opgelegde maatregel overtreden, OM in hoger beroep tegen beslissing rechter-commissaris over vervangende hechtenis)

370. Visuele technieken in opsporing en rechtspraak

Justitiële Verkenningen 2011, deel 7 (126 pagina's) gaat over de weerslag van technologische ontwikkelingen op de strafrechtspleging. Denk daarbij aan:
- de gevolgen van visualisering voor waarheidsvinding in strafzaken, inclusief de vraag of hiermee de processuele gelijkheid in het geding komt omdat niet beide procespartijen over dezelfde middelen beschikken (waarom wordt anno 2011 in de rechtszaal nog zo weinig gebruikt gemaakt van anders dan gesproken woord?);
- visuele technieken voor onderzoek op de plaats delict (denk CSI, Bones, NCIS, Hawaii Five-O, en alle andere onrealistische Amerikaanse series die Nederlandse scholieren de criminologie-opleiding introkken);
- telehoren / videoconferencing (in 2000 in Nederland geïntroduceerd, maar zeer spaarzaam ingezet);
- hoe beeltenissen op een andere manier betekenis geven dan woorden alleen kunnen doen, hoe combi's een geheel nieuwe betekenis kunnen genereren en het probleem van 'naïef realisme' (misschien nog wel het interessantst omdat de bijdrage hierover meer gaat over ideeën dan over een praktijkbeschrijving);
- camera's in de rechtszaal (bespreking resultaten commissie-Van Rooy na het proces Wilders).

"Juristen denken weleens dat denken in woorden de enige vorm van denken is."

"In uitzonderingssituaties wordt de ware aard van de routine zichtbaar."

"The medium is the message? Het is geen virtuele realiteit waarin we leven, maar eerder een reële virtualiteit."

355. Doe-het-zelf rechtspraak: steun voor eigenrichting

Deze uitgave van de Raad voor de rechtspraak (Rechtstreeks 2011, nr. 2, 56 pagina's) bespreekt kort de promotie van Nicole Haas (1981) en een vervolgonderzoekje dat ze voor de Raad heeft gedaan. De conclusies zijn de volgende. Eigenrichting - het buiten het optreden van de overheid om zelf bestraffend afhandelen van een strafrechtelijke kwestie - en de steun daarvoor, is niet slechts - zoals blijkbaar veel gedacht wordt - een teken van weinig vertrouwen in het strafrechtsysteem, maar is ook afhankelijk van specifieke kenmerken van de eigenrichting. Eigenrichting als fenomeen wordt door de meerderheid afgekeurd. Maar niet zonder meer. Het gaat voor het publiek ook om de algemene bezorgdheid om criminaliteit (hoe meer gevoel dat de criminaliteit stijgt, hoe meer geneigd eigenrichting te steunen), de ernst van het vergrijp waarop eigenrichting volgt (een klemrijden van iemand is wat anders dan een kind misbruiken) en de reactie die de (vermeende) dader van de overheid heeft gekregen (wel of geen straf). Weinig schokkende resultaten dunkt me; logisch dat mensen kijken naar het geheel van de aanleiding van de kwestie, de formele reactie van de overheid en de wijze waarop de eigenrichting plaatsvindt.

352. De context

Volgens de ondertitel is deze detectiveroman van Leonardo Sciascia (1971, 146 pagina's) een parodie. Dat betekent echter niet dat er veel te lachen valt. Integendeel, het is een bitter verhaal (zie ook onderstaande opwekkende voorkant).

Een eenzelvige, gerenommeerde politieman onderzoekt een reeks moorden op Italiaanse rechters. De machinerieën van de macht werken echter tegen vanwege onbenoemde grotere belangen. Voor de lezer blijft onduidelijk wat er precies speelt. In combinatie met de literaire verwijzingen is het boek voer voor echte intellectuelen.

“Excellentie, ik denk dat we het juiste spoor laten liggen om een vals spoor te volgen. Met die vermoorde rechters, bedoel ik.” De minister keek Rogas met medelijden en wantrouwen aan. “Misschien,” zei hij. “Maar blijft u het volgen.”

327. The Trial

Een toegankelijk geschreven boek van Sadakat Kadri over de geschiedenis van het proces, van Socrates tot O.J. Simpson (2005, 512 pagina's). Elk hoofdstuk behandelt een onderwerp zoals godsgerichten, de inquisitie, juryrechtspraak als fenomeen, heksenjachten, de vervolging van dieren, lijken en zaken, ideologische processen en oorlogstribunalen. De beschrijving van het Engels/Amerikaans-recht staat hierbij voorop, maar de vergelijking met het Europees continentaal recht wordt wel gemaakt. De hoofdstukken over de nazi-processen van Neurenberg, de Moskouse show-processen van Stalin, de grote mediazaken in Amerika en het International Criminal Court waren voor mij het meest interessant door het geboden inzicht over hoe groot de invloed van politiek en samenleving is op de toepassing van het (internationaal) recht.

297. De Rechter - deel 12

Gebundelde dagstrips van Jesse van Muylwijck. Vaak grappig.