739. De kracht van het mededogen

In maart 1998 kreeg ik dit boek met speeches van de veertiende Dalai Lama (1995, 190 pagina's) van Esther om te helpen bij het over het einde van een relatie heenkomen. Tijd (genomen) om te herlezen. De menselijkheid van de benadering van zijn heiligheid spreekt me aan, ook het vermogen om te relativeren en de basishouding dat boeddhisme meer een filosofie dan een religie is. De uitwerking van de filosofie is wel wat zweverig, maar ach hé.

738. De wereld als markt en strijd

Dit is de eersteling van Michel Houellebecq (1994, Nederlandse vertaling 2000; 178 pagina's). Deze korte roman gaat over een depressieve, jonge ICT'er die cursussen op het Franse platteland moet geven, samen met een (immens lelijke en daardoor) ook niet zo vrolijke collega. Het verhaal gaat verder niet over die cursus, maar over werk en het moderne leven in het algemeen. Uiteraard bij deze schrijver met flink wat (gedachten over) seks en geweld. En ja, dat vond ik prettig om te lezen, met soms een wat onprettige geestelijke nasmaak.

734. Ik denk, dus ik lach

"Een alternatieve benadering van de filosofie" door John Allen Paulos (1998, 175 blz.) deed me niet vaak lachen, maar was niettemin nuttig en prettig om te lezen als inleiding in wat filosofische begrippen en vraagstukken. Licht genoeg voor op zonvakantie!

729. Tijd van onbehagen

Dit boek van Ad Verbrugge (2004, 290 pagina's), met als ondertitel "Filosofische essays over een cultuur op drift", heb ik cadeau gekregen van mijn moeder, die er erg van onder de indruk was. Dat snap ik wel. Op zijn minst zet het boek aan tot fundamenteel denken over de eigen tijd en de verhouding daarvan met het verleden. Centraal thema is de cultuur, het belang van eenheid van stijl in levensuitingen zoals architectuur, kunst, religie, wetenschap, recht, economie, enzovoort, alsmede de daarmee samenhangende zeden en gewoonten die een gemeenschap bijeenhouden (p. 138). Wat voor mij vooral blijft hangen is de noodzaak om te moraliseren, om te duiden en te bespreken wat goed en wat fout is. Het kader waarbinnen dat gebeurt kan echter anders zijn dan religie (waarop Verbrugge hamert).

728. Onderworpen

In mijn lijst van gelezen boeken heb ik niet terug kunnen vinden wanneer ik Elementaire deeltjes van Michel Houellebecq heb gelezen; kennelijk dus (ruim) voor het jaar 2006. Het zal ergens in of vlak na mijn studententijd zijn geweest. Anyhooo, deze zomervakantie een hernieuwde kennismaking met deze bejubelde maar controversiële Franse schrijver. In Onderworpen (2015, 240 p.) is het 2022 - nabije toekomst - en heeft de partij van de Moslimbroederschap de politieke leiding van Frankrijk overgenomen: polygamie, kindhuwelijken, inperking wetenschappelijke vrijheid, vrouwen in ondergeschikte rollen, etc. Venijnige islamkritiek. (Toch) Met plezier gelezen, op naar het iets dikkere Platform.

473. The Wealth of Nations

Publicist P.J. O'Rourke bespreekt in dit boek (2007, 224 pagina's) op luchtige toon de ideeën uit The Wealth of Nations (1776, heel veel pagina's) van de Schot Adam Smith. Vermakelijk om te lezen, maar ik voel me een beetje bekocht want (door de erg frivole toon?) beklijft niet goed wat deze ideeën precies waren, en wat de impact daarvan was in de wereldwijde politieke economie tussen eind 18e eeuw en nu. Hiervoor zijn de wikipedia-pagina's waarnaar de links op deze blogbijdrage voeren nuttiger.

464. Flatland: A Romance of Many Dimensions

Deze wiskundige satire van Edwin Abbott Abbott uit 1885 (114 pagina's) werd mij enige jaren geleden aanbevolen door collega Bert Berghuis. Blij dat ik dit advies heb opgevolgd. In Flatland heeft alles slechts 2 dimensies. De inwoners zien dus alles als lijn of als punt, wat de omgang lastig maakt. Naast Flatland worden ook Lineland (1 dimensie), Pointland (1 punt) en Spaceland (3D) bezocht. Gespeculeerd wordt over werelden met nog meer dimensies (4, 5, 6. ..., n). De bewoners van de verschillende werelden kijken neer op de wereld met een dimensie minder en kunnen een wereld met een dimensie meer niet bevatten. Dit logisch doorredeneren van hoe men zaken vanuit een eigen perspectief waarneemt en kan waarnemen, maakt het boek origineel en onvergetelijk. Daarnaast schijnt het een metafoor te zijn voor de Victoriaanse standensamenleving te zijn, maar mijn kennis daarover is onvoldoende om een en ander op volledige waarde te kunnen schatten.

445. Das Kapital van Karl Marx

In plaats van het dikke, moeilijk toegankelijke boek uit 1867 heb ik een korte biografie ervan gelezen, opgesteld door Francis Wheen (2006, 126 pagina's). De biografie gaat in op de ontstaansgeschiedenis van Das Kapital (moeizaam, traag, in armoede in verschillende landen, gesteund door Friedrich Engels), de uiteindelijke 'geboorte' van het eerste deel en de eerste ontvangst (beperkte druk, weinig reacties, onbegrepen), en - tot slot - het eigen leven dat het boek is gaan leiden tot in de 21ste eeuw. Conclusie is dat - zeker in de huidige tijden van voortdurende crisis - Marx' werk uiterst relevant is vanwege zijn stelling dat het kapitalisme (op de lange termijn) een onhoudbaar politiek economisch systeem is omdat het kiemen voor zelfvernietiging bevat. Alleen de ingrepen door democratische overheden hebben - volgens Wheen e.a. - het kapitalistisch systeem gematigd en in leven gehouden. Dit evenwicht kan nog eeuwen voortduren, maar niet eeuwig. Heerlijk, van die keiharde economische stellingnames.

"Er is geen greintje meerwaarde dat zijn bestaan niet ontleent aan onbetaalde arbeid."

W-G-W vs. G-W-G*

420. Ode aan het kijken

Klein boekje (100 pagina's) met grote ideeën over onder meer treurigheid, doorgangsplaatsen, werk, alleenstaande mannen en geluk. De inzichten van schrijver / filosoof Alain de Botton over de kunst van het leven zijn herkenbaar en prettig toegankelijk.

Wie kent niet het genoegen van de anonimiteit van wegrestaurants, stationsrestauraties, de HEMA bij het 1 euro ontbijt, hotellobby's? Plekken waar je mag zijn zonder dat er vragen worden gesteld over het waarom. Dat is bijvoorbeeld heel anders als je 's avonds laat in je eentje langs een kanaal loopt, zonder hond. Of in je eentje de dierentuin bezoekt en relatief lang bij bepaalde kooien blijft hangen. Of in een pak een boek leest in een sloopwijk.

Wie doet zich voor de liefde in het begin niet beter voor om de ander te paaien? Zonder te weten wat de ander beter vindt, dus met grote afbreukrisico's. Wie kent niet alleenstaande mannen? Mannen die het risico lopen hopeloos romantisch te worden, verliefd op elke vrouw met een vriendelijke blik jouw kant op, of zelfs dat niet eens. Mannen ook die richting het half-zwerverschap kunnen afzinken: wel nog een dak boven het hoofd, maar enigszins smoezelig. Struinend door de straten op zoek naar menselijk contact wat ze op straat niet zullen vinden. Troost zoekend in meer dan 3 Euroshopperbiertjes per dag, met uiteindelijk misschien wel fulltime zwerverschap.

Wie vraagt zich niet dolgedraaid aan het einde van de werkdag af waarom dit allemaal zo moet. Waarom is werk zo nadrukkelijk gekoppeld aan geluk en status? Zegt werk wel iets over iemand als persoon? Waarom werken niet meer mensen alleen voor het hebben van voldoende middelen om te leven en zoeken ze hun geluk buiten het werk (werk als noodzakelijk kwaad)? Falen houdt niet altijd een vernedering in; we ervaren alleen vernedering wanneer we onze trots en ons gevoel van eigenwaarde laten afhangen van een prestatie en deze vervolgens niet kunnen leveren. 'De economie kent de arbeider alleen maar als werkdier, als een tot de meest elementaire levensbehoefte teruggebracht stuk vee' (Marx).

413. The pleasures and sorrows of work

Na een dag ploeteren op het werk is het fijn afstand te kunnen nemen van de dagelijkse beslommeringen door wat meer abstracte, beschouwende teksten te lezen. Dit boek van Alain de Botton (2009, 340 pagina's) voorziet prima daarin. Begeleid door fraai fotomateriaal worden tien banen / werkterreinen met filosofisch-beschouwende distantie beschreven. De onderwerpen: (1) Het kijken naar grote vrachtschepen die van over heel de wereld naar Europa komen om in onze dagelijkse behoeften te voorzien, (2) de logistieke wonderen die schuilgaan achter een verse tonijn in de supermarkt, (3) koekjesproductie en marketing (Delicious!), (4) carrièreadvies door een eenpittende psycholoog, drie hoog achter ("wat is jouw passie?!"), (5) Rocket Science in de jungle van Frans Guyana (om de Japanners porno te kunnen laten kijken), (6) kunstschilderen (de 1001-facetten van 1 boom door de seizoenen heen), (7) hoogspanningsmasten (elk land heeft zijn eigen traditie; Pylon Appreciation Society), (8) accountancy (veelbelovende jonge breinen worden via verleiding ertoe gebracht een cijfermatige papieren werkelijkheid te beschouwen als een leuke baan die wat bijdraagt aan de wereld), (9) uitvinders en ondernemerschap (veelal kansloos), en (10) luchtvaart (een wereldmarkt met heel veel geld). Deze verhalen zorgen voor een prettige verwondering over hoe de moderne wereld en haar voortschrijdende arbeidsspecialisatie in elkaar steekt (en wat je eigen rol daarin is).

372. Liquidation

Het tweede boek van Imre Kertesz (2003, 136 pagina's) dat ik eerder dit jaar kocht tijdens mijn trip naar Budapest. Ik snap wel waarom deze schrijver de Nobelprijs heeft gewonnen. Grote thema's als dood, eenzaamheid, wanhoop worden namelijk goed leesbaar en met scherpe observaties gebracht. Het verhaal speelt zich af in het (post-)communistisch Hongarije en reikt terug tot in Auschwitz. Met dit verhaal in het achterhoofd is het overigens wel slecht kerstshoppen (zinloos, verspilling, oppervlakkig).

287. Logicomix

Het leven van Bertrand Russell en zijn "epic search for truth" in stripvorm. Bestselling boek van Doxiadis en Papadimitriou (2009, 347 pagina's) beschrijft en toont toegankelijk het debat over de grondslagen van de wiskunde en de logica. Tijdsbestek: van eind 19de eeuw tot de Tweede Wereldoorlog. Hoofdrolspelers naast Russell onder meer: Kurt Godel (onvolledigheidsstellingen), John von Neumann (computerkunde), Alan Turing (Enigma code, Turing test) en Ludwig Wittgenstein. Inhoudelijk interessant, (jammer genoeg)  noodzakelijkerwijs beperkt tot de ideeën zonder de berekeningen: deed me het exacte handwerk (even) missen.

Wittgenstein in stripactie

(I don't know why we are here, but I'm pretty sure that it is not in order to enjoy ourselves)