820. Zeven politieke levens

Lijvige biografie van Frits Korthals Altes (2018, 674 pagina’s). Herinneringen in dossiers, mede dankzij Henny.

718. Criminaliteit in Noord-Brabant

Na lange tijd weer eens een Justitiële Verkenning gelezen. Nummer 2 van 2017 (2017, 128 pagina’s) gaat over de criminaliteit in Brabant. De uitgangshypothese van de eerste bijdrage geeft goed de breedte van het onderwerp aan. Deze luidt namelijk: “In Brabant resulteren specifieke historische, geografische, sociaaleconomische, culturele en sociaalpsychologische factoren in een flexibele maar duurzame gelegenheidsstructuur, van waaruit georganiseerde criminaliteit kan gedijen.” Deze hypothese wordt niet echt ontkracht in één van de bijdragen...

642. Mensbeelden in het strafrecht

Justitiële Verkenningen 5|2015, 140 pagina's.

640. De gevallen engel

Boekje van John van den Heuvel en Bert Huijsjes (2015, 240 blz.) over de kroongetuige Angelo Diaz, die durfde te verklaren over de Hells Angels. Soepel leesbaar en instructief over dat wereldje, maar als boekje wat makkelijk door het sterke leunen op De Telegraaf-publicaties; geen echt nieuw werk.

592. Europa en zijn Roma

Eén van de laatste Justitiële Verkenningen die ik in print zal lezen (JV 5|2014, 118 p.). Vanaf 2015 zal het blad namelijk alleen nog maar digitaal gratis verschijnen en dan zal ik er wel eens eentje laten passeren. Dat is best jammer, want JV geeft altijd een compact en aardig compleet beeld van justitiële of sociale onderwerpen. Dit keer de "zigeuners". Pakweg 1000 jaar geleden uit India weggetrokken en verspreid over Europa terechtgekomen, met grootste deel en het oosten van Europa. Ze reizen steeds minder rond, maar met redelijk consistente eigen taal in de verschillende landen. Van welkome pelgrims naar discriminatie en blijvende vooroordelen en achterstand. Lastig tegen te gaan. Het zullen deze treurige en donkere dagen zijn maar het gevoel bekroop me bij lezing dat we nog niet af zijn van "rassenleer" en "rassenhygiëne".

536. Gender (h)erkennen in recht en criminaliteit

Gendervraagstukken, het thema van deze Justitiële Verkenning van het WODC (JV 5|2013, 130 pagina's), houden me niet echt actief bezig. Na lezing van deze vooral inventariserende verkenning is me in elk geval (weer) ingescherpt dat er ook in sekse gradaties bestaan en dat daarmee - met een open mind - rekening mee moet worden gehouden, ook in de rechtshandhaving. Dat is trouwens het aardige van het lezen van deze publicatiereeks, je krijgt in een keer de laatste ontwikkelingen rondom een relevant thema mee, wetenschappelijk verantwoord, maar toch toegankelijk opgeschreven. Kudos.

(cirkel)definities uit de inleiding:

sex = lichamelijke classificatie bij de geboorte

sex category door social membership = de toekenning van een geslacht op basis van het lichaam en sociale verwachtingen

gender = toekenning van gender en de bevestiging en invulling daarvan door gedrag

522. Vrije wil en verantwoordelijkheid

De idee van de vrije wilsbeschikking is altijd lastig geweest voor het strafrecht. Het (steeds belangrijkere?) vergeldingsdoel van het strafrecht kan niet zonder de vrije wil. Hoe kan je iemand immers verantwoordelijk houden voor zijn daden als hij niet vrijelijk zijn wil kan bepalen? Deze discussie is nieuw leven ingeblazen met de hele "wij zijn ons brein"-neurohype. Over dat thema gaat deze tamelijk theoretische Justitiële Verkenningen 1|13, 162 pagina's. Meest zinnige houding voor het strafrecht lijkt me die door Ybo Buruma wordt beschreven in zijn artikel 'De rechter en de vrije wil' (2006). Hij stelt dat de gedachte dat mensen geen vrije wil zouden hebben voor strafrechters geen groot probleem hoeft te zijn. Strafrechters postuleren die vrije wil, en mogen dat doen omdat de vrije wil als sociale constructie zonder meer bestaat.

509. Recente ontwikkelingen in de forensische zorg

Wat is er fijner dan op een zonnige, vrije middag een justitiële verkenning te lezen over recente ontwikkelingen in de forensische zorg (116 pagina's)? Veel kan ik je vertellen, maar ik heb het toch maar gedaan. Augustus wordt als het zo doorgaat weer een topmaand qua aantal gelezen boeken.

505. Berichten van de werkvloer

Justitiële Verkenningen 3|2013 met verhalen over de praktijkervaringen van een strafrechter, een psychiater in de TBS, PIW'ers (gevangenbewaarders), politieagenten (en de zin en onzin van PTSS), een gemeentewerker. Redelijk interessant voor het praktijkgevoel.

482. Onder ambtenaren - Verhalen van verandering

Koffietafelboek over het gedeelde pand van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de Schedeldoekshaven 100 (SDH100; 2013, 228 pagina's, 1000 ex.). Uitgegeven ter gelegenheid van de verhuizing naar de gedeelde Nieuwbouw aan de Turfmarkt 147 (TMT147?). Vooral het beeldmateriaal, zoals foto's van een koffiehoek in de jaren '70, spreekt aan. De interviews - met veel bekenden - zijn echter ook uitstekend gedaan. Denk dat ik het over een jaartje of dertig nog wel eens opensla (met een gevoel van weemoed?).

471. Allemaal ambtenaren

Cartoons over ambtenaren van Peter van Straaten. Uitgegeven ter gelegenheid van het 175-jarig bestaan van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (1988, 84 pagina's).

Traveeën; Hiernaast, bij Justitie, schijnt het nog veel erger te zijn.

469. De 21 Ministers van Justitie naar wie de vergaderzalen zijn vernoemd

Uitgave van het Ministerie van Justitie uit ter gelegenheid van de verhuizing van Plein 2 naar het nieuwe pand aan de Schedeldoekshaven 100 (1979, 58 pagina's). Geeft korte levensschetsen van 21 Ministers van Justitie, en hun belangrijkste wetgevingsverdiensten. Ik heb het getypte en gestencilde boekje gered van de afvalbak bij de huidige verhuizing van de Schedeldoekshaven 100 naar de Turfmarkt 147. Het historisch besef van twee eeuwen politie en justitie in Nederland is in de nieuwe nieuwbouw vrees ik (nog) minder te vinden (zegt opa).

De 21 naamgevers van de vergaderzalen:
1. Van Hooff
2. Van Maanen
3. De Jonge van Campens Nieuwland (geen eigen wikipedia-pagina!)
4. Donker Curtius
5. Nedermeyer ridder van Rosenthal
6. Olivier
7. Van Lilaar
8. graaf Van Lynden van Sandenburg
9. Smidt
10. Modderman
11. baron du Tour van Bellinchave
12. Ruijs de Beerenbrouck
13. Van der Kaay
14. Cort van der Linden
15. Loeff
16. Regout
17. Ort
18. Heemskerk
19. Donner
20. Van Schaik
21. Gerbrandy

463. Modaliteiten van betekening in rechtsvergelijkend perspectief

Betekening houdt in het strafrecht in dat gerechtelijke stukken op een bij de wet voorgeschreven wijze moeten worden bekend gemaakt aan een verdachte of veroordeelde. Als hierbij de wettelijke voorschriften niet worden gevolgd, kan een zitting niet plaatsvinden of kan een bij opgelegde straf niet ten uitvoer worden gelegd. Dit dient vooral als rechtsbescherming van de betrokkene; deze moet immers op de hoogte zijn van de (volgende stap) tegen hem lopende zaak om zich te kunnen verdedigen (recht op een 'fair trial'; artikel 6 van het EVRM). De overheid zal zich dus moeten inspannen om gerechtelijke mededeling bij de betrokkene te krijgen. Het kan aan de andere kant natuurlijk niet zo zijn dat de verdachte de rechtsgang kan frustreren door stug geen stukken in ontvangst te nemen en nooit te verschijnen. In veel zaken zal dit geen problemen opleveren (keurige mensen, met een GBA-adres), maar in andere zaken zullen verdachten er alles aan doen de zaak te frustreren. Het op zich technische onderwerp van de 'betekening' is hiermee mede bepalend voor de effectiviteit van de strafrechtspleging.

In opdracht van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (WODC) heeft de Erasmus Universiteit Rotterdam (professor P.A.M. Mevis, dr. J. Verbaan e.a.) onderzoek gedaan naar betekening in Belgie, Duitsland, Engeland / Wales, Noorwegen en Zwitserland (september 2012, 210 pagina's). Doel van het onderzoek is om door deze rechtsvergelijking te komen tot nieuwe inzichten voor effectieve betekening, met voldoende rechtswaarborgen. In het bijzonder is gekeken naar mogelijkheden van elektronische betekening. Op de pagina's 172 en 173 van het rapport staan de onderzochte landen schematisch samengevat. Op 196 en 197 staan de (interessante) aanbevelingen. Ik was lid van de begeleidingscommissie.

460. Privatisering en publiek-private-samenwerking

Justitiële Verkenning (8|12, 130 pagina's) over de opmars van private veiligheidszorg in toezicht, handhaving, brandweer, politie, gevangeniswezen en rechtspraak.

455. Mensenrechten in Nederland

In deze Justitiële Verkenning (6|12, 154 pagina's) staat de evaluatie van Nederland in het kader van de Universal Periodic Review centraal. Daarnaast aandacht voor de recente oprichting van het mensenrechteninstituut, internetvrijheid, discriminatie (een kennelijk steeds minder belangrijk thema in media en politiek) en de detentie van vreemdelingen, in het bijzonder van kinderen.

448. Vonnisafspraken in strafzaken

"Een rechtsvergelijkende studie naar een vorm van onderhandelingsjustitie in Italië, Duitsland en Frankrijk", uitgevoerd door mr. Laura J.J. Peters (2012). Ik heb alleen de samenvatting van dit proefschrift gelezen (14 pagina's), maar ik vind het niettemin vermeldenswaardig voor dit blog.

De strekking is - heel erg kort gezegd - dat de onderzochte landen anders dan Nederland in het strafrecht een vorm van afdoening kennen waarbij verdachte en officier van justitie een afspraak over de op te leggen straf maken (inclusief vrijheidsstraffen tot ongeveer een jaar); de rechter bekrachtigt deze vervolgens. De bekrachtigde beslissing kan in Italië en Frankrijk dadelijk ten uitvoer worden gelegd. Dit leidt tot efficiencywinst voor de keten en veelal tot een lagere straf voor de betrokkene. De vraag wordt opgeworpen of Nederland niet de Wet OM-afdoening / strafbeschikking (openbaar ministerie legt - zonder onderhandelen - straf op) moet heroverwegen (persbericht promotie: 'Nederland loopt uit de pas').

- In Italië is de strafrechter lijdelijk: is hij niet een stempelmachine voor de voorgelegde afspraken? Wat is het rechterlijk oordeel over de afspraken feitelijk waard?

- Een vonnisafspraak behelst geen schuldbekentenis en leidt tot een andere of geen registratie in de justitiele documentatie: onzuiver, rechtsongelijkheid?

- De straf in de vonnisafspraak is meestal gematigd: verenigbaar met strafdoelen, rechtsongelijkheid, ongewenste druk op de verdachte om maar te bekennen? Perverteert de mogelijkheid van onderhandeling met een officier van justitie over de door de rechter af te stempelen afspraak (consensualiteit) niet meer?

- In Italie en Frankrijk is hoger beroep tegen de vonnisafspraak niet mogelijk (dadelijke tenuitvoerlegging): onschuldpresumptie? 

- Is de kwaliteit van de Nederlandse niet-onderhandelbare afdoening met een strafbeschikking minder dan de vonnisafspraken? 

- Zou voor vrijheidsbeneming een rechter niet altijd ten volle de zaak moeten beoordelen? 

- Is met de lichte drempels voor verzet tegen een strafbeschikking het complete rechterlijk oordeel niet nabijer dan in de onderzochte landen?

422. Professionals en protocollering

Justitiële Verkenning 2012/04 (112 pagina's).

WODC-samenvatting:
"In dit themanummer staan beroepen en organisaties in de justitieketen centraal, evenals de vraag hoe professionaliteit zich verhoudt tot de tendens om protocollen op te stellen voor allerlei werkprocessen waarbinnen voorheen sprake was van een zekere autonomie voor individuen en/of collegiale verbanden om deze processen naar eigen inzicht in te richten. Daarbij komt ook aan de orde of de (impliciete) tegenstelling tussen protocollering en professionele ruimte niet een valse is."

Slechts matig interessant en relevant voor me.

370. Visuele technieken in opsporing en rechtspraak

Justitiële Verkenningen 2011, deel 7 (126 pagina's) gaat over de weerslag van technologische ontwikkelingen op de strafrechtspleging. Denk daarbij aan:
- de gevolgen van visualisering voor waarheidsvinding in strafzaken, inclusief de vraag of hiermee de processuele gelijkheid in het geding komt omdat niet beide procespartijen over dezelfde middelen beschikken (waarom wordt anno 2011 in de rechtszaal nog zo weinig gebruikt gemaakt van anders dan gesproken woord?);
- visuele technieken voor onderzoek op de plaats delict (denk CSI, Bones, NCIS, Hawaii Five-O, en alle andere onrealistische Amerikaanse series die Nederlandse scholieren de criminologie-opleiding introkken);
- telehoren / videoconferencing (in 2000 in Nederland geïntroduceerd, maar zeer spaarzaam ingezet);
- hoe beeltenissen op een andere manier betekenis geven dan woorden alleen kunnen doen, hoe combi's een geheel nieuwe betekenis kunnen genereren en het probleem van 'naïef realisme' (misschien nog wel het interessantst omdat de bijdrage hierover meer gaat over ideeën dan over een praktijkbeschrijving);
- camera's in de rechtszaal (bespreking resultaten commissie-Van Rooy na het proces Wilders).

"Juristen denken weleens dat denken in woorden de enige vorm van denken is."

"In uitzonderingssituaties wordt de ware aard van de routine zichtbaar."

"The medium is the message? Het is geen virtuele realiteit waarin we leven, maar eerder een reële virtualiteit."

342. Eigenwijze lessen uit het programma OM-afdoening

Glossy boekje - met close-up portretfoto's - van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (2011, 45 pagina's). Tien interviews over de ervaringen van deelnemers aan het programma OM-afdoening. Een van de eigenwijze lessen blijft mij zeker bij: wet- en regelgeving zijn misschien wel flexibeler dan ICT.

335. Het uitgaansleven

Weinig inspirerend deeltje uit de reeks Justitiele Verkenningen van het WODC (4|2011, 114 pagina's). En dat vind ik niet alleen omdat ik zelf niet veel nooit meer in bar en club te vinden ben. Mijn probleem met het boekje is dat het vrijwel alleen beschrijvende artikelen bevat, met redelijk obligate conclusies. Een artikel haalde overigens wel de kranten onder de kop "Jeugd op platteland slaat er eerder op los".