1097. Rusland hoe het was

"Een merkwaardige verzameling foto's van 80 jaar Rusland (1852-1932)", geduid door Karel van het Reve (1976, 162 pagina's).

1066. A short history of Tractors in Ukrainian

Terecht prijswinnend boek van Marina Lewycka (2005, 328 pagina’s) over een vader van 84 die het na het overlijden van zijn vrouw met een Oekraïense bomb shell van 37 aanlegt. Hilarisch en toch ook literair en inzichtelijk. Aanrader.

1038. De jacht

Schitterend getekend stripboek van Bilal-Christin (1983, 92 pagina’s). Over een jachtpartij in Polen, met allemaal machthebbers uit het Oostblok en een naïeve tolk.

856. Toen Napoleon Maly verliet

Boek van (oud-)Rusland-correspondent Peter d’Hamecourt over de geschiedenis van de laatste tweehonderd jaar van de provinciestad Malojaroslavets (Maly), ongeveer 100 km ten zuiden van Moskou. Het zijn wat weinig in samenhang vertelde ervaringsverhalen, die wel een gevoel overbrengen maar niet veel meer dan dat. Vleugje Napoleon en Eerste en Tweede Wereldoorlog maken het overall best aardig.

801. Het Achtste Leven (voor Brilka)

Episch verhaal over een Georgische familie in de 20ste eeuw, geschreven door Nino Haratischwili (2014, 1284 pagina’s). Vijf sterren.

781. De oorlog heeft geen vrouwengezicht

Geïnspireerd geraakt dit boek van Nobelprijswinnares Svetlana Alexijevitsj als luisterboek ‘gelezen’. Ruim 14 uur aan interviews met 100-en vrouwen die in het Russische leger hebben gediend, voorgelezen door Nelleke Noordervliet. “Leed is een apart soort kennis.”, is een quote uit het boek. Het leed druipt er in elk verhaal vanaf. Wat hebben de Russen afgezien voor Moedertje Staat, zag elders dat 17% van de bevolking in de Tweede Wereldoorlog is gesneuveld. Het zijn vooral de verhalen over de kleine, normale dingen die indruk maken. De liefde, het sneuvelen van kinderen, de vreugde van zon en wat eten. Het geheel is wat overweldigend, in de helft was de boodschap zeker ook geheel overgekomen.

774. The Noise of Time

Min of meer toevallig bij de Bruna op het station opgepikte roman van Julian Barnes (2016, 182 p.) over het leven van de Russische componist Shostakovitch. Over zijn omgang met de Macht, het pogen te behouden van zijn waardigheid, zeker ook in zijn muziek, en wat dit met de mens doet. Indrukwekkend, zoals de voorkant meldt: een meesterwerk.

Opvallend is trouwens dat uit deze editie van de voor- en achterkant niet kan worden opgemaakt dat het zijn leven betreft: “In May 1937 a man in his early thirties waits by the lift of a Leningrad apartement block. He waits all through the night, expecting to be taken away to the Big House.”

656. The Last Empire

De val van de Sovjet-Unie in 1991 is een stukje Grote Geschiedenis dat ik tijdens mijn leven heb meegemaakt. In dit boek van Serhii Plokhy (2014, 495 pagina's) worden de laatste maanden van deze supermacht gereconstrueerd aan de hand van archieven, interviews en ander - deels nieuw - bronmateriaal. De hoofdrolspelers Gorbatsjov, Yeltsin, Bush waren me bekend, maar de onderlinge relaties en de vele bijrollen minder tot niet. De angsten voor vrijkomende kernbommen en de verhoudingen tussen de deelrepublieken maken het podium explosief. Al met al een zeer interessant boek dus, maar ook wel wat taai.

602. George Orwell Diaries

De volledige, uitgetypte dagboeken van George Orwell uit de periode 1931 tot 1949 (2009, 625 blz.). Een indrukwekkend schrijver en mens, in contact met zijn natuurlijke omgeving en de mensheid, gedreven en bruut eerlijk, maar zijn dagboek blijkt niet bepaald interessant leesvoer. Twee van vijf eieren.

445. Das Kapital van Karl Marx

In plaats van het dikke, moeilijk toegankelijke boek uit 1867 heb ik een korte biografie ervan gelezen, opgesteld door Francis Wheen (2006, 126 pagina's). De biografie gaat in op de ontstaansgeschiedenis van Das Kapital (moeizaam, traag, in armoede in verschillende landen, gesteund door Friedrich Engels), de uiteindelijke 'geboorte' van het eerste deel en de eerste ontvangst (beperkte druk, weinig reacties, onbegrepen), en - tot slot - het eigen leven dat het boek is gaan leiden tot in de 21ste eeuw. Conclusie is dat - zeker in de huidige tijden van voortdurende crisis - Marx' werk uiterst relevant is vanwege zijn stelling dat het kapitalisme (op de lange termijn) een onhoudbaar politiek economisch systeem is omdat het kiemen voor zelfvernietiging bevat. Alleen de ingrepen door democratische overheden hebben - volgens Wheen e.a. - het kapitalistisch systeem gematigd en in leven gehouden. Dit evenwicht kan nog eeuwen voortduren, maar niet eeuwig. Heerlijk, van die keiharde economische stellingnames.

"Er is geen greintje meerwaarde dat zijn bestaan niet ontleent aan onbetaalde arbeid."

W-G-W vs. G-W-G*

430. Leon Trotsky - a revolutionary's life

Deze biografie van Leon Trotsky (geboren Lev Davidovich Bronstein) door Joshua Rubinstein is uitgebracht in de reeks Jewish Lives en geeft (dus) speciale aandacht aan zijn joodse achtergrond (Yale University Press 2011, 240 pagina's). Trotsky was slim, gedreven, zelfingenomen, ijdel, ambitieus, idealistisch; begenadigd spreker en schrijver. De tijd waarin hij leefde was hectisch en spannend. Rusland was (nog meer dan de rest van Europa) rijp voor fundamentele veranderingen. De combinatie van plaats, moment en man leidde - in combinatie met veel andere factoren - helaas tot geweld, oorlog, intolerantie en immens leed. Onze dagen zijn gelukkig minder interessant.

"The study of Marxisme outside of revolutionary struggle can form library rats, but not revolutionaries. Participation in the revolutionary struggle without the study of Marxism will inevitably be filled with hazards, and turn out to be half-blind." - Leon Trotsky

411. How the world works

Een bundeling van vier eerdere boeken met interviews met Noam Chomsky (*1928). De titel doet het boek recht, zie maar hieronder. Indrukwekkend scherp denken, scherp geformuleerd: deze 'profeet' is hierdoor bepaald niet geliefd in eigen land.

1. What Uncle Sam really wants (1992)
- Democratie: het als bevolking reële invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming
- "Het probleem met echte democratieën is dat ze ten prooi vallen aan de ketterij dat overheden de behoeften van de eigen bevolking moeten dienen, in plaats van die van de investeerders."
- "The US pays lip service to democracy, the real commitment is to private, capitalist enterprise."
- "The US wants stability, meaning security for the upper classes and large foreign enterprises."
- If Europe ever gets its act together and becomes an integrated power, the US could be a second-class power."
- "Machthebbers willen een passieve, rustige bevolking. Zo een van de dingen die je kan doen om hun leven oncomfortabel te maken is niet passief en rustig te zijn, maar in actie te komen."

2. The Prosperous Few and the Restless Many (1993)
- The new global economy: alleen de rijken profiteren van NAFTA, GATT e.d.
- De meeste export/import gaat om het rondpompen van middelen en geld binnen internationale bedrijven: geen echte handel.
- Israel, India, racisme, slavernij, etc.
- Het gaat om intellectuele verantwoordelijkheid.



3. Secrets, Lies and Democracy (1994)
- De US als falende democratie
- De permanente aanval in de US op bijstand en gezondheidszorg
- De (foute) rol van de CIA (als uitvoerder van de macht in Washington)
- Het dom houden van de bevolking door sport, tv, kranten
- De mythe van vrije handel en de gevolgen voor Mexico, Haiti, Nicaragua, Rusland
- Hoe de nazi's de oorlog wonnen
- Consumptie vs. welzijn en geluk
- De naderende eco-catastrofe
- "Business power is very far from benign and it's completely unaccountabel. It's a totalitarian system that has an enormous effect on our lives. It's also the main reason why the government isn't bening."
- Religieus fundamentalisme. "About 75% of the US population has a literal belief in the devil."
- Business propaganda, marketing, PR en advertentie-industrie: efforts to create wants.


4. The Common Good (1998)
- "No corporation wants free markets - what they want is power."
- "Race to the bottom" voor bedrijven.
- Het militair-industrieel complex.
- "The US is one of very few societies where crime is considered a political issue: in most part of the world it's looked at as a social problem."
- "The smart way to keep people passive and obedient is to strictly limit the spectrum of acceptable opinion, but allow very lively debate within that spectrum - even encourage the more critical and dissident views. That gives people the sense that there's free thinking going on."
- Treetop propaganda vs. grassroots propaganda
- The best defense against democracy is to distract people.
- "Marketing is basically an organized form of deceit."
- "Politics is the shadow cast on society by big business."
- "How could there be a general strategy for overcoming authoritarian institutions? I think questions that are mostly asked by people who don't want to become engaged. When you become engaged, plenty of problems arise that you can work on."

404. viktor kortsnoj

In mijn geboortejaar 1976 vroeg schaakgrootmeester Viktor Korstnoj (*1931) politiek asiel aan in Nederland. Datzelfde jaar kwam deze autobiografie uit. Kortsnoj beschrijft hierin zijn carrière tot dan toe. Pijnlijk duidelijk wordt hoe de Partij en het Sportcomité de sovjet schaakwereld sturen: wie mag er favoriet worden, wie krijgt ondersteuning door toptrainers om wereldkampioen te worden, wie mag naar het buitenland, wie moet soms een partij verliezen, et cetera? Als buitenstaander en niet echt tijdgenoot is het systeem als geheel lastig voor te stellen. De overheidsinspanningen waren overigens zonder meer heel succesvol. Welke schaker kent immers niet Aljechin, Botwinnik, Petrosjan, Bronstein, Tal, Keres, Spasski, Aronin, Averbach, Taimanov, Karpov (om er een paar te noemen)?

Misschien nog wel indrukwekkender dan Kortsnoj's carrière tot 1976 is het gegeven dat hij nog steeds - inmiddels 81 jaar oud! - op hoog niveau en met een zelfde gedrevenheid schaakt. Geen makkelijk, maar wel een inspirerend mens.

385. Oppenheimer - Portrait of an Enigma

Biografie door Jeremy Bernstein (2004, 241 pagina's) van Julius Robert Oppenheimer (1904-1967), de briljante, joodse natuurkundige die het Los Alamos deel van het Manhattan project leidde en daarom wel de "vader van de atoombom" wordt genoemd. Later, na de oorlog, is Oppenheimer nogmaals wereldwijd groot in het nieuws omdat hij tijdens het mccarthyism zijn 'security clearance' kwijt raakte vanwege vermeende communistische sympathieën. Qua inzicht in de persoonlijkheid en de drijfveren van "Opje" - die trouwens ook in het Kamerlingh Onnes Laboratorium in Leiden heeft gewerkt - graaft het boek niet heel diep, maar dat deert niet. De eerste helft van de 20ste eeuw was een ongekend spannende periode in de fysica en veel van de hoofdrolspelers waren "karakters". In de biografie wordt een intrigerend beeld van deze periode en deze mensen gegeven. Daarbij komt - voor mij - naar voren dat vooral de sociale interacties van deze 'socially awkward penguins' van groot belang was, voor de successen en voor de mislukkingen.

372. Liquidation

Het tweede boek van Imre Kertesz (2003, 136 pagina's) dat ik eerder dit jaar kocht tijdens mijn trip naar Budapest. Ik snap wel waarom deze schrijver de Nobelprijs heeft gewonnen. Grote thema's als dood, eenzaamheid, wanhoop worden namelijk goed leesbaar en met scherpe observaties gebracht. Het verhaal speelt zich af in het (post-)communistisch Hongarije en reikt terug tot in Auschwitz. Met dit verhaal in het achterhoofd is het overigens wel slecht kerstshoppen (zinloos, verspilling, oppervlakkig).

364. How life imitates chess

Garry Kasparov heeft als hoogste rating 2851 bereikt. Dat is ruim 900 punten meer dan mijn hoogste rating ooit. Daarmee is de verhouding tussen hem (als Super Groot Meester) en mij (als oud-clubschaker) even groot als tussen mij en iemand die net de regels van het schaakspel beheerst. Op grond van dit verschil zou hij 100% van de partijen tegen mij winnen: we spelen feitelijk een geheel ander spel, op hetzelfde bord.

In 2005 is Kasparov gestopt als schaakprofessional en heeft hij zich gestort op de Russische politiek, in diverse bewegingen tegen de dictatoriale macht van Poetin en voor meer democratisch bestuur. Daarnaast is hij gaan schrijven. En ik moet zeggen, het is Kasparov in How life imitates chess gelukt een geslaagd boek te schrijven over de lessen die uit schaken en de schaakwereld getrokken kunnen worden voor persoonlijke ontwikkeling en voor het (strategisch) handelen in politiek en zakenleven. Hij is goed weggebleven van goedkope vergelijkingen tussen schaken / schakers en de rest van de wereld en hij weet met goede voorbeelden en aardige quotes over vroegere wereldkampioenen en grootheden uit de politieke geschiedenis de lezer te verrassen en te boeien. Het lezerspubliek is in beginsel trouwens groot omdat geen enkele kennis van de regels van het schaakspel nodig is om zijn verhaal te volgen. Ik denk echter dat toch met name de mensen die zijn opkomst in de jaren 80 en zijn heerschappij in de jaren 90 van de vorige eeuw hebben meegemaakt, dit boek (2007, 275 pagina's) zullen kopen.

340. Chasing Che

Schrijver Patrick Symmes volgt de route die de jonge Ernesto 'Che' Guevara (1928-1967) en zijn vriend Alberto Granado (1922-2011) door Zuid-Amerika reden. Tussen hun tocht in 1952 en zijn tocht eind jaren negentig van de vorige eeuw is er veel veranderd in de wereld, maar soms bitter weinig op de plekken waarlangs hij rijdt. Door de mengeling van oude dagboekfragmenten van de twee G's en zijn eigen ervaringen zeker een interessant reisverslag.

Te koop tegen elk aannemelijk bod: 

Moto Guzzi V50 NATO III, bouwjaar 1984 (belastingvrij!), 64.000 km op de teller, veel nieuwe onderdelen.
SEPTEMBER 2011: VERKOCHT!!!