645. Het einde van de rode mens

(Nobelprijswinnares) Svetlana Alexijevitsj uit Wit-Rusland laat mensen aan het woord over "Leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie". Indrukwekkend door de persoonlijke geschiedenissen vol leed en ongeluk, maar ook met heimwee naar de relatieve gelijkheid (volgens het al te menselijke principe van "ik niks, jij niks"). In totaal 480 pagina's, maar de centrale boodschap heb je na zo'n 200 pagina's ook wel te pakken.

445. Das Kapital van Karl Marx

In plaats van het dikke, moeilijk toegankelijke boek uit 1867 heb ik een korte biografie ervan gelezen, opgesteld door Francis Wheen (2006, 126 pagina's). De biografie gaat in op de ontstaansgeschiedenis van Das Kapital (moeizaam, traag, in armoede in verschillende landen, gesteund door Friedrich Engels), de uiteindelijke 'geboorte' van het eerste deel en de eerste ontvangst (beperkte druk, weinig reacties, onbegrepen), en - tot slot - het eigen leven dat het boek is gaan leiden tot in de 21ste eeuw. Conclusie is dat - zeker in de huidige tijden van voortdurende crisis - Marx' werk uiterst relevant is vanwege zijn stelling dat het kapitalisme (op de lange termijn) een onhoudbaar politiek economisch systeem is omdat het kiemen voor zelfvernietiging bevat. Alleen de ingrepen door democratische overheden hebben - volgens Wheen e.a. - het kapitalistisch systeem gematigd en in leven gehouden. Dit evenwicht kan nog eeuwen voortduren, maar niet eeuwig. Heerlijk, van die keiharde economische stellingnames.

"Er is geen greintje meerwaarde dat zijn bestaan niet ontleent aan onbetaalde arbeid."

W-G-W vs. G-W-G*

411. How the world works

Een bundeling van vier eerdere boeken met interviews met Noam Chomsky (*1928). De titel doet het boek recht, zie maar hieronder. Indrukwekkend scherp denken, scherp geformuleerd: deze 'profeet' is hierdoor bepaald niet geliefd in eigen land.

1. What Uncle Sam really wants (1992)
- Democratie: het als bevolking reële invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming
- "Het probleem met echte democratieën is dat ze ten prooi vallen aan de ketterij dat overheden de behoeften van de eigen bevolking moeten dienen, in plaats van die van de investeerders."
- "The US pays lip service to democracy, the real commitment is to private, capitalist enterprise."
- "The US wants stability, meaning security for the upper classes and large foreign enterprises."
- If Europe ever gets its act together and becomes an integrated power, the US could be a second-class power."
- "Machthebbers willen een passieve, rustige bevolking. Zo een van de dingen die je kan doen om hun leven oncomfortabel te maken is niet passief en rustig te zijn, maar in actie te komen."

2. The Prosperous Few and the Restless Many (1993)
- The new global economy: alleen de rijken profiteren van NAFTA, GATT e.d.
- De meeste export/import gaat om het rondpompen van middelen en geld binnen internationale bedrijven: geen echte handel.
- Israel, India, racisme, slavernij, etc.
- Het gaat om intellectuele verantwoordelijkheid.



3. Secrets, Lies and Democracy (1994)
- De US als falende democratie
- De permanente aanval in de US op bijstand en gezondheidszorg
- De (foute) rol van de CIA (als uitvoerder van de macht in Washington)
- Het dom houden van de bevolking door sport, tv, kranten
- De mythe van vrije handel en de gevolgen voor Mexico, Haiti, Nicaragua, Rusland
- Hoe de nazi's de oorlog wonnen
- Consumptie vs. welzijn en geluk
- De naderende eco-catastrofe
- "Business power is very far from benign and it's completely unaccountabel. It's a totalitarian system that has an enormous effect on our lives. It's also the main reason why the government isn't bening."
- Religieus fundamentalisme. "About 75% of the US population has a literal belief in the devil."
- Business propaganda, marketing, PR en advertentie-industrie: efforts to create wants.


4. The Common Good (1998)
- "No corporation wants free markets - what they want is power."
- "Race to the bottom" voor bedrijven.
- Het militair-industrieel complex.
- "The US is one of very few societies where crime is considered a political issue: in most part of the world it's looked at as a social problem."
- "The smart way to keep people passive and obedient is to strictly limit the spectrum of acceptable opinion, but allow very lively debate within that spectrum - even encourage the more critical and dissident views. That gives people the sense that there's free thinking going on."
- Treetop propaganda vs. grassroots propaganda
- The best defense against democracy is to distract people.
- "Marketing is basically an organized form of deceit."
- "Politics is the shadow cast on society by big business."
- "How could there be a general strategy for overcoming authoritarian institutions? I think questions that are mostly asked by people who don't want to become engaged. When you become engaged, plenty of problems arise that you can work on."

362. Leven aan de onderkant

Psychiater Theodore Dalrymple (274 pagina's, 2001) over het leven in de onderklasse (in Engeland). Verontrustend tijdsbeeld: aan de onderkant van de samenleving steeds minder ambitie, ontkennen eigen verantwoordelijkheid en het hebben van een eigen keuze om 'goed te leven' (geen vrije wil), nauwelijks maatschappelijke samenhang, gebroken gezinnen, slachtoffercultuur, (huiselijk) geweld, drank, drugs. Volgens de schrijver vooral het gevolg van het doorsijpelen van de 'progressieve', maar in hun consequenties verwerpelijke theorieën van de intelligentsia van de afgelopen 30 jaar. Met speciale sneren naar de criminologen. Helaas herkenbaar. Aanrader voor iedereen met een interesse in bredere maatschappelijke ontwikkelingen.

 "Het volk, de massa, bestaat altijd uit een persoon meer dan je denkt."