1087. Eindrapport Evaluatie Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften

 Gedegen en complete wetsevaluatie van de Wahv, uitgevoerd door Bas de Wilde & Oberon Nauta (2025, 251 pagina's). Belangrijkste conclusie is dat de Wahv nog steeds doet wat dertig jaar geleden is beoogd,  maar er zijn wel ook de nodige verbetervoorstellen.

1052. Laatste man

Biografisch boek over Stijn Franken (2024, 225 pagina’s), niet zozeer over zijn leven maar vooral over de rol van de advocaat binnen de strafrechtspleging. Geschreven door Miek Smilde. Wel aardig maar niet echt vernieuwende inzichten of anderszins spectaculair.

948. Altijd een komma, nooit een punt?

Lezenswaardig preadvies aan de vergadering van de Nederlandse Juristenvereniging (2022, 85 pagina’s), uitgebracht door Johannes Bijlsma, Stijn Franken en Petra van Kampen. Onderdeel van de bundel van drie adviezen onder de titel “De repressieve samenleving” (jaargang 153, 2022).

Speciale preventie, niet door hulp en steun maar door repressief toezicht.

Risicotaxatie en vals positieven.

Gepleit voor een ongevaarlijkheidsassumptie.

De scheidslijnen tussen straf en maatregel zijn vervaagd. Daardoor bestaat het gevaar dat de wetgever om opportunistische redenen voor het spoor van de maatregel kiest. “Vormen van leedtoevoeging die niet met het strafbegrip zijn te verenigen, maar  die niettemin noodzakelijk worden geacht, worden steevast tot maatregel bestempeld.” 

Illusiepolitiek. Schijnveiligheid.

Geen preventieve maatregelen zonder vastgesteld recidivegevaar.

Oproep voor de ontwikkeling van gevaardogmatiek, waarin verschillende maten van gevaar worden onderscheiden..

900. Rechter en executie

Een bondig maar heel nuttig werkje van P.C. Vegter in de serie Monografieën Strafrecht. Geschreven in 1988 (70 pagina's) dus qua wetgeving niet up to date, maar qua ideeën wel.

Differentiatie met name bij gevangenisstraffen. De rechter bepaalt het type straf en de duur. Daarin zit de straftoemetingsruimte niet in de invulling van die straf. Straffen worden geacht gelijk in zwaarte te zijn.

43bis en 43ter Sr - maatregel bewaring van beroeps- en gewoontemisdadigers, beveiligingskarakter voorop. Vergelijk ISD.

Er is wel voorgesteld om het OM gemotiveerd bij de rechter te kunnen laten vorderen af te wijken van een eerder opgelegde straf. Zie ook 574 Sv (oud), geldend tot 1976.

851. Straf en zorg: een paar apart

Eindelijk toegekomen aan dit lezenswaardig rapport van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling uit 2006, over passende interventies bij delictplegers met psychische en psychiatrische
problemen (128 pagina's). Aanrader voor iedereen in dit werkterrein.

822. De zucht naar vrijheid

Onderzoek naar de strafbaarstelling van het schenden van bijzondere voorwaarden en het elektronisch toezicht en van het ontvluchten uit detentie, in opdracht van het WODC uitgevoerd door de Vrije Universiteit Amsterdam (2019, 270 pagina’s). Huiselijk gezegd was de aanleiding: waarom is ontsnappen uit de gevangenis of het doorknippen van een enkelband nu toch niet strafbaar?

748. Dagboek van een getuige

Niet heel goed geschreven emo-niemendalletje van Astrid Holleeder (2017, 272 pagina's), waarmee ze haar inkomen met de feestdagen gegarandeerd aardig aanvult na het ongekende succes van Judas. Beeld dat Astrid van zichzelf schetst is dat van de lieve, zorgzame oma die geniet van huiselijkheid, kinderen en kleinkinderen, maar door het haperende justitiesysteem wordt tegengewerkt als getuige.

730. Ernstige verkeersdelicten

Gedegen studie van de Rijksuniversiteit Groningen (Wolswijk, Postma, Keulen; 2017, 440 pagina's) naar straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten, uitgevoerd in opdracht van het WODC, het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Meerdere malen mogen lezen als lid van de begeleidingscommissie. De conclusies en aanbevelingen van de onderzoekers geven de minister aanleiding tot voorstel tot wetswijzigingen (strafverhogingen en (nieuwe) invulling van 'roekeloosheid').

701. Judas

Indrukwekkend, soepel lezend 'testament' van de zus van Willem (Wim) Holleeder, Astrid Holleeder (2016, kleine 600 p.). Al is een kwart waar, is het een heel enge vent.

693. Audiovisuele verslaglegging in een gemoderniseerd WvSv

Nog een oratie van een collega (oktober 2016, 45 pagina's). Prof.mr.dr. Kessler geeft niet direct grootse vergezichten of idealen maar gaat concreet in op wat er (juridisch on-)mogelijk is op het gebied van vastlegging in beeld en geluid van verhoren in de opsporing en van de terechtzitting, ter controle van hetgeen gezegd is door de procespartijen of ter vervanging van de huidige schriftelijke processen-verbaal. Met als voorstel experimenten op dit terrein om de modernisering van het Wetboek van Strafvordering (ook) op dit punt toekomstbestendig te maken.

691. Europese idealen

Op 2 september 2016 was ik op vakantie en daardoor miste ik helaas de oratie van collega Verrest. Vandaag kreeg ik zijn lezing in druk overhandigd (2016, 38 pagina's). Het bleek een helder, toegankelijk en interessant verhaal dat ik niet alleen met veel plezier heb gelezen, maar waarvan ik volgens mij nog wat van heb geleerd ook. De man is gemaakt voor het hoogleraarschap.

666. Tijdschrift voor bijzonder strafrecht & handhaving

Themanummer Omgevingswet (jaargang 2, nr. 2, juni 2016, 125 pagina's) met allemaal interessante artikelen over de handhaving van de omgevingswet. Allerinteressantst is de bijdrage met de titel "Van feitgecodeerde naar beleidsgebaseerde bestuurlijke strafbeschikkingen". Begin 2017 hier de integrale tekst te lezen, tot die tijd: koop dat blad!

650. Bestraffende sancties in het strafrecht en het bestuursrecht

Zie https://www.rug.nl/rechten/bestraffende-sancties-in-het-strafrecht-en-het-bestuursrecht.pdf voor dit interessante en relevante onderzoek van de professoren Keulen en Broring (februari 2016, 126 blz.).

622. Scenario’s voor een nieuwe Belgische strafprocedure

Een praktijkgericht knelpuntenonderzoek uitgevoerd in opdracht van de Federale Overheidsdienst Justitie (2015, 583 pagina's). Met inspirerende vergelijkingen voor de Nederlandse modernisering van het Wetboek van Strafvordering.

617. Rapport onderzoekscommissie strafrechtelijke beslissingen OM n.a.v. zaak Bart van U.

Helder en indringend rapport van de Commissie Hoekstra (2015, 276 p.) over de beslissingen en het handelen van het openbaar ministerie in de zaak Bart van U.

587. Big data, digitalisering, startinformatie

Drie werkgerelateerde studies:
a. risicogericht toezicht, profielinformatie en Big Data door Bart Custers in het Tijdschrift voor toezicht 2014 (5), 8 pagina's.
b. Startinformatie in het strafproces door Sven Brinkhoff, samenvatting proefschrift 14/11/2014, 10 pagina's.
c. WODC-rapport Digitalisering in strafrechtketens (2014, 282 pagina's).

Over het WODC-rapport uitgevoerd door de Rijksuniversiteit Groningen neem ik graag wat meer op. Het rapport gaat in op digitaliseringservaringen in Denemarken, Engeland, Oostenrijk en Estland vanuit een supply chain perspectief. Onder een supply chain wordt verstaan het geheel van organisaties die gezamenlijk werken aan de totstandkoming van een product of dienst. Het ultieme doel van een dergelijke keten is ‘afstemming van de lever- en afleverrelaties’. Cruciaal daarvoor is goede uitwisseling van informatie. Het rapport gaat er niet echt op in, maar mij lijkt voor de strafrechtsketen relevant is dat in het strafrecht geen concurrentie tussen de ketenpartners zou hoeven te bestaan. Transparantie en informatie-uitwisseling zou uitgangspunt moeten kunnen zijn. Enkele relevante punten: - Basiskeuze: herontwerp van deelprocessen, interfaces of interne processen vs. een min of meer handhaven van bestaande werkprocessen of systemen en concentratie op de interfaces. De onderzochte landen laten op dit punt zien dat handhaven de dominante keuze is. De taakverdeling tussen de ketenpartners wordt door de digitalisering niet gewijzigd, wel wordt de koppeling sterker. - Een integrale ketenbenadering moet. Elke partner in de strafrechtketen zal zich moeten realiseren dat een volgende ketenpartner bepaalde informatiebehoeften heeft waaraan de eerdere partner in de keten moet bijdragen. Elke ketenpartner zal zich dus moeten verplaatsen in de vervolg van de keten en de (informatie)behoefte die daar is. Daarbij kan nog worden opgemerkt dat het ook zou moeten gaan om het denken over de informatiebehoefte terug in de keten (bijv. afloopberichten; is dat dan backward control?). - Ketenperspectief moet ook inhouden dat ketenpartners dienen te worden beloond voor het gedrag dat optimaal is voor de keten als geheel (het meerwerk aan het begin, ontlast de keten als geheel). - Een belemmering bij invoering van een ketenbenadering in de strafrechtketen is dat de diverse partners - historisch en vanuit de gedachte van autonoom werkende organisaties - veelal denken vanuit de eigen organisatie en hiërarchie, eigen doelstellingen, eigen budgetten en werkprocessen. - De onderzochte landen laten zien dat standaardisatie in informatieoverdracht cruciaal is. In elk geval op dat punt een ketenarchitectuur. - Opvallend is dat in veel landen de papieren stroom ook blijft bestaan (papier = origineel), in elk geval start is dus dubbele systemen. - Niet het doel van de digitalisering bepaalt het succes, maar de juiste ICT-ondersteuning en projectorganisatie, en het waarborgen van het eigen karakter van de ketenpartners. - Verantwoordelijkheid voor de digitalisering verschilt, ministerie of ketenpartners (m.n. OM, als eerstverantwoordelijke voor strafdossier). Bepalend is projectmanagement, en regie en betrokkenheid vanuit het ministerie. - In alle landen blijkt de afstemming met en digitalisering van informatie-uitwisseling met de rechtbank in de praktijk lastig te verlopen. - Advocaten en burgers hobbelen achter de digitalisering binnen de keten aan, worden gelijmd door (financieel) te belonen als er digitaal zaken wordt gedaan. - Bouw voor de ICT-systemen vooral niet iets unieks nieuws, maar start met bestaande, bewezen systemen. - Bekend motto is volgens mij “eerst organiseren, dan automatiseren”. Dat motto zegt niets over de wetgeving die soms ook gewijzigd moet worden voordat digitaal kan worden gewerkt. Met (ruime) interpretatie van de wet kan veelal veel, wetgeving aanpassen op het moment dat nodig is. Motto kan dus aan het einde worden aangevuld met “en parallel wetgeven”. - Veiligheid van de systemen staat niet altijd voorop in de onderzochte landen: pragmatische overwegingen overheersen, zeker binnen de keten zelf. - De functie van het strafdossier beïnvloedt sterk in welke mate er behoefte is aan zaken als (digitale) handtekening en waarborgen (authenticiteit, integriteit of compleetheid van informatie). - “Eenmalige opslag, meervoudig gebruik” ook in andere landen uitgangspunt om data niet meer dubbel te hoeven invoeren of bij te houden. - Meest handig lijkt te zijn om bestaande systemen te gebruiken maar te zorgen voor bevraging door ketenpartners (o.b.v. bijvoorbeeld een uniek nummer). - Acceptatie en gebruik van de digitalisering volgt niet zozeer uit de uitkomsten van het gebruik, maar uit de mate van gebruik! - Negatieve ervaringen kleven niet aan de digitalisering zelf, maar aan de wijze van totstandbrenging (gebrekkig gemaakte keuzes, ontbreken visie en ondersteuning, commitment leiding, etc.). - Doelen digitalisering zijn te voorspellen: kostenreductie, efficiëntie, dienstverlening aan de burger, versnellen procedure, kwaliteitsverbetering, managementinformatie. - Algemene (en te begrijpen) notie: digitalisering van de strafrechtsketen blijft achter bij digitalisering van andere overheidsdiensten.

583. Politiemensen over het strafrecht

Uitgave in de reeks Politiewetenschap van het programma Politie en Wetenschap (2014, 224 pagina's). Nuttige leesstof voor iedereen in de strafrechtketen. Kop op de site waar het rapport is te downloaden luidt: "Veel onvrede over de strafrechtspleging onder politiemensen". Zie www.politieenwetenschap.nl.

Pief-paf-poef op de boef

572. Voedselcriminaliteit

Justitiële Verkenning nr. 2 van 2014 (mei 2014, 125 pagina's) over voedselcriminaliteit: het bewust en opzettelijk misleiden of versluieren van informatie over voedsel voor financieel gewin. Dit kan zowel administratief (overproductie bij quota, misleidende claims, namaak, hoeveelheden verkeerd weergeven) als fysiek (vervangen door goedkoper alternatief, toevoegingen zoals water of melamine, afgekeurde producten toch verkopen).

Och, had ik maar een landje in Drenthe (en tijd) zodat ik biologisch-dynamisch ons eigen eten kon verbouwen.

545. Rechtspraaklezing 2013

Gepubliceerde lezing van Paul Schnabel met als titel "Rondom kwaliteit: verschillen in visie op de kwaliteit van de rechtspraak" (Rechtstreeks 2013, Raad voor de Rechtspraak, 16 bladzijden). Interessant, maar vooral op de blog voor het halen van het vier 'boeken' per week.

Daarom maar aangevuld met Rechtstreeks 2013, nr. 3, met als hoofdartikel Grondrechten in de Nederlandse rechtspraak en als nevenartikel Regie in de rechtspraak: de strafrechter (2013, 50 pagina's). Bij elkaar toch 66 pagina's.

492. Aard, omvang en handhaving van beschermingsbevelen in Nederland (2)

Dit betreft een onderzoek van de Universiteit van Tilburg naar de aard, omvang en handhaving van beschermingsbevelen in Nederland (in opdracht van WODC; 2013, 88 pagina's). Het eerder gelezen eerste deel ging over de juridische modaliteiten van gebiedsverboden, contactverboden en meldplichten. De conclusies van het tweede deel zijn overzichtelijk terug te vinden in de tabellen in de conclusie (p. 75).

Verder opmerkenswaardig:
- beschermingsbevelen worden voornamelijk aan mannen opgelegd;
- vaak is er sprake van een (verkeerd geëindigde) affectieve relatie, bij de voorwaardelijke invrijheidstelling zijn de veroordeelde en de beschermde vaker onbekenden van elkaar;
- een beschermingsbevel is er vaak een in een reeks (recidive, gebrekkige handhaving);
- een internationale dimensie is er vrijwel nooit;
- handhaving is van cruciaal belang en vaak lastig;
- het opgelegde beschermingsbevel is niet altijd helder afgebakend;
- verschillende rechtbanken hanteren verschillende formuleringen en 'dreigingen' bij overtreding van het beschermingsbevel;
- de registratie van de verschillende modaliteiten verschilt en is zelden sluitend.