771. Handboek voor de bergfietser

Boek van Richard van Ameijden met routebeschrijvingen en foto's van mooie beklimmingen in Europese bergen (2013, 160 pagina's). Na mijn eerste ervaringen in de Alpen hopelijk een naslagwerkje dat ik komende jaren vaker ter hand zal nemen om mooie bergfietstochten te plannen. Overigens is zo'n boekje eigenlijk iets van de vorige eeuw: iedereen gaat natuurlijk aan de slag met internet en gpx-bestanden.

759. Adults in the Room

Biografie van Yanis Varoufakis over zijn korte periode als minister van Financiën van Griekenland voor Syriza (2017, 552 blz.). Verslag van "My Battle with Europe's Deep Establishment". Als outsider / wetenschapper vocht hij met en verloor hij van de powers that be in Europa, en uiteindelijk ook in Griekenland. Doordat hij veel gesprekken opnam en alles openbaart geeft het boek een uniek inkijkje. Varifocus komt er zelf trouwens wel heel positief uit, ga ik toch wat van twijfelen, maar overwegend legt het vooral machinaties van de macht bloot.

691. Europese idealen

Op 2 september 2016 was ik op vakantie en daardoor miste ik helaas de oratie van collega Verrest. Vandaag kreeg ik zijn lezing in druk overhandigd (2016, 38 pagina's). Het bleek een helder, toegankelijk en interessant verhaal dat ik niet alleen met veel plezier heb gelezen, maar waarvan ik volgens mij nog wat van heb geleerd ook. De man is gemaakt voor het hoogleraarschap.

558. Rail Away Europe

"De mooiste Europese treinreizen", het boek (228 pagina's, 2011) bij de heerlijk ontspannende televisieserie Rail Away (al 160 afleveringen!), gemaakt door Martin Kers en Hans Bouman. Inspireert tot het willen maken van vele treinreizen door Europa. Vaak niet meer de goedkoopste manier van reizen, maar je kan wel een boekje lezen, en je ziet nog eens wat!

384. Handleiding Wetgeving en Europa

Zeer nuttige reader van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (200 pagina's) over de voorbereiding, totstandkoming en nationale implementatie van Europese regelgeving, speciaal bedoeld voor wetgevingsjuristen. Dit ambtelijke werk stamt uit maart 2009, maar omdat het Verdrag van Lissabon er al in is meegenomen volgens mij nog steeds up-to-date.

331. Na de oorlog

Een geschiedenis van Europa na de Tweede Wereldoorlog vanuit economisch en politiek perspectief. Indrukwekkend overzichtswerk van Tony Judt (2005, 1075 pagina's). Aanrader voor iedereen die de huidige verhoudingen en ontwikkelingen binnen de Europese Unie wil begrijpen.

138/1001. Storm of Steel

De oorspronkelijke titel "Im Stahlgewitter" klinkt nog beter. Ernst Jünger beschrijft in dit boek (1920, 322 pagina's) zijn ervaringen als Duits frontsoldaat in de Eerste Wereldoorlog. Schets van veel verschrikkingen, zinloze doden en overig menselijk leed in de loopgraven, maar ook van de hechte mannenbroederschap door de gezamenlijke strijd, het geluk benodigd om te overleven en de roes van oorlog. Al met al voor mij toch meer een aanklacht tegen de oorlog, dan verheerlijking ervan.

318. De rode prins

Dit geschiedenisboek van Timothy Snyder (2008, 378 pagina's) over het einde van de dynastie van de Habsburgers en de opkomst van het moderne Europa leest als een spannend jongensboek. Centraal staat Wilhelm von Habsburg (1895-1947), zijn leven en zijn herhaalde, mislukte pogingen om koning van de Oekraïne te worden.

275. The Rise and Decline of the State

Dit (studie)boek uit 1999 van de Israëlische professor Martin van Creveld behandelt de opkomst en ondergang van de natiestaat. Deze wereldwijde beschouwing uit sociaal, economisch, cultureel en militair perspectief is overtuigend en indrukwekkend, maar doordat in de verschillende onderdelen tot in behoorlijke detail de ontwikkelingen worden beschreven soms ook nogal taai. Het interessantste vond ik misschien wel de beschrijving van de neergang van de staat. Zouden we moeten vechten voor het behoud van de natiestaat?

 Ongerelateerd plaatje

Opbouw van het boek

1. Before the state: prehistory to AD 1300

Van stammen met sterke leiders naar stadstaten (zoals Athene) naar keizerrijken.

2. The rise of the state: 1300 to 1648

De monarchie triomfeert na strijd met de kerk, het keizerrijk, de adel en de steden.

3. The state as an instrument: 1648 to 1789

Opbouw van de bureaucratie, creatie van de infrastructuur van de staat (waaronder belastingheffing), het geweldsmonopolie, politieke theorievorming, publieke en private belang vallen samen in de Leviathan.

4. The state as ideal: 1789 to 1945

Transformatie naar de staat als doel in plaats van middel, disciplinering van het volk (door onderwijs, feestdagen, taal, gestimuleerd nationalisme, etc.), verdergaande belastingen, dienstplicht en 'total war'.

5. The spread of the state: 1696 to 1975

Naar Oost-Europa, het grote Britse Rijk en Amerika, Latijns-Amerikaanse diversiteit, frustratie in Azië en Afrika.

6. The decline of the state: 1975 to ...

De aftakeling van 'total war' door de atoombom en de wapenwedloop, de terugtrek van de verzorgingsstaat, internationale technologische ontwikkelingen, bedreigingen van de interne orde van de staat, het einde van het geloof. 
7. Conclusions: beyond the state
Wereldwijd opererende bedrijven, einde van de soevereiniteit van de natiestaat, supranationale organisatieverbanden, privatisering van het geweldsmonopolie, de staat als private partij, geprivatiseerde rechtspraak en gevangenissen, de kracht van guerrilla en terrorisme vs. de onmacht van megabommen, gated communities en het onvermogen van de staat om veiligheid van de bevolking te garanderen, een structurele onderklasse, netwerksamenleving, internet.

232. De ondergang van Napoleon

De ondertitel van dit boek van Adam Zamoyski, "en het congres van Wenen", geeft het onderwerp van het boek beter weer dan bovenstaande hoofdtitel. Er wordt namelijk uitvoerig ingegaan op de onderhandelingen in Wenen waarbij de machtigste staten landen en de 'zielen' die er woonden, uitwisselden als pionnen in een politiek schaakspel. Het verhaal start na de fatale veldtocht van Napoleon naar Moskou uit 1812, voert langs de eerste onderhandelingen in Parijs en Wenen, de complicaties van de 100 dagen dat Napoleon terug was (van Elba tot Waterloo), en eindigt met de in 1815 vastgelegde nieuwe grenzen. Tot slot wordt nog summier ingegaan op de doorwerking van deze 'nieuwe Europese orde' in de eeuw daarna. Volgens de schrijver wordt onterecht vaak gemeld dat dit congres zorgde voor 100 jaar vrede in Europa. Naar zijn mening is hier - door het negeren van de wensen van de bevolkingen om wie het gaat en de arbitraire grensbeslissingen - juist de kiem gelegd voor veel van de oorlogen daarna, inclusief de splitsing van België en Nederland in 1830, de Frans-Duitse oorlogen van 1870-1871 en de Eerste Wereldoorlog en daarmee de Tweede Wereldoorlog. Ik vind dit (uiteraard) lastig om te beoordelen, maar het zou me - mede door dit boek - niet verbazen als ik tijdens mijn leven nog eens een oorlog op Nederlands grondgebied zal meemaken.

Naast alle - ondanks de heldere schrijfstijl enigszins taaie - beschouwingen over de politieke verwikkelingen en de exacte landjeruil gaat het boek in op de persoonlijke verwikkelingen van de hoofdrolspelers in dit congres, waaronder Tsaar Alexander I van Rusland, de Oostenrijkse kanselier Metternich, Lord Wellington en de Franse diplomaat Talleyrand. Voor Nederland mocht Hans von Gagern af en toe aanschuiven voor de Prins van Oranje.

Gekonkel, maîtresses, godsdienstwaanzin, verraad, opportunisme, werklust, gedweep: het komt allemaal in ruimte mate voorbij in de 600 pagina's die het boek telt. Smullen dus! Vier sterren.